Kısa cevap
- Kriyoablasyon, tümörü kesip çıkarmak yerine dondurarak yok etme yöntemidir. Cilt üzerinden ince iğneler tümörün içine yerleştirilir ve doku kontrollü biçimde dondurulup çözülür.
- Prostat kanserinde ve böbrek tümörlerinde kullanılır. Herkese uygun değildir; seçilmiş hastalarda, tümörün yerine ve büyüklüğüne göre gündeme gelir.
- Ameliyata göre daha az girişimsel ve iyileşmesi daha hızlıdır. Buna karşılık uzun dönem kanser kontrolü açısından cerrahinin yerini her hastada tutmaz.
- Karar; tümörün tipi, büyüklüğü, yeri, hastanın yaşı, böbrek fonksiyonu ve eşlik eden hastalıklara göre verilir.
Bu sayfa kriyoablasyonun ne olduğunu, prostat kanseri ve böbrek tümörlerinde hangi hastalarda düşünülebileceğini ve cerrahiyle arasındaki farkları anlatır.
Kriyoablasyon nedir?
Kriyoablasyon, hedef dokunun çok düşük sıcaklıklara indirilerek yok edilmesi esasına dayanır. Görüntüleme eşliğinde (ultrason veya tomografi) tümörün içine ince kriyoprob iğneleri yerleştirilir. İğnelerin ucunda oluşturulan buz topu tümörü kaplar; doku dondurulur, çözülür ve işlem tekrarlanır. Donma-çözülme döngüsü hücre zarını parçalayarak dokunun ölmesine yol açar.
İşlem sırasında buz topunun sınırları görüntüleme ile izlenir. Amaç, tümörün tamamını güvenli bir sınırla kapsarken çevredeki sağlam dokuyu korumaktır.
Prostat kanserinde kriyoablasyon
Prostat kanserinde kriyoablasyon, prostatın tamamına ya da kanserin bulunduğu bölgeye (odak tedavi) uygulanabilir. Genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Ameliyat veya ışın tedavisi için uygun olmayan, eşlik eden hastalıkları nedeniyle büyük cerrahiyi kaldıramayacak hastalar.
- Işın tedavisi sonrası kanserin yeniden ortaya çıktığı seçilmiş hastalar (kurtarma tedavisi).
- Düşük hacimli, sınırlı bölgede yerleşmiş kanserlerde odak tedavi seçeneği olarak.
Kriyoablasyon prostat kanserinde standart birinci seçenek değildir. Radikal prostatektomi ve ışın tedavisi için uzun dönem sonuçları gösterilmiş geniş veri bulunurken, kriyoablasyonun yeri seçilmiş hasta gruplarıyla sınırlıdır. İdrar kontrolü ve cinsel işlev üzerindeki etkileri uygulanan hacme göre değişir.
Böbrek tümöründe kriyoablasyon
Küçük böbrek tümörlerinde, özellikle 4 santimetreye kadar olan ve böbreğin dış kısmında yer alan kitlelerde kriyoablasyon bir seçenektir. Tek böbreği olan, her iki böbreğinde tümör bulunan, böbrek fonksiyonu sınırlı olan veya genel durumu ameliyata uygun olmayan hastalarda özellikle değerlendirilir.
Prof. Dr. Oktay Akça’nın bu alandaki hakemli yayınlarından biri doğrudan bu karşılaştırmayı inceler: Cryoablation versus partial nephrectomy for clinical T1b renal tumors: a matched group comparative analysis, European Urology, 2017;71(1). Çalışma, 4–7 santimetre arasındaki (T1b) böbrek tümörlerinde kriyoablasyon ile böbrek koruyucu cerrahiyi eşleştirilmiş gruplarda karşılaştırır.
Ameliyat mı, kriyoablasyon mu?
Bu soru tek cümleyle cevaplanmaz; iki yöntem farklı şeyler sunar.
- Cerrahi tümörü çıkarır. Çıkarılan doku patolojiye gider; tümörün tipi, derecesi ve sınırları kesin olarak öğrenilir. Böbrek tümörlerinde böbrek koruyucu cerrahi (parsiyel nefrektomi) uzun dönem onkolojik sonuçları en iyi bilinen yöntemdir.
- Kriyoablasyon tümörü yerinde bırakıp yok eder. Girişim daha küçüktür, kan kaybı ve iyileşme süresi azdır. Ancak dokunun tamamı çıkarılmadığı için patolojik bilgi sınırlıdır ve takipte görüntüleme daha belirleyici hâle gelir.
- Kriyoablasyon sonrası bölgede tümör kalması veya yeniden çıkması olasılığı, cerrahiye göre daha yüksektir. Böyle bir durumda ikinci bir kriyoablasyon veya cerrahi gündeme gelebilir.
Bu nedenle kriyoablasyon, ameliyatın “daha kolay hâli” olarak değil, belirli hastalar için uygun bir seçenek olarak değerlendirilir.
İşlem nasıl yapılır?
İşlem genel veya bölgesel anestezi altında yapılır. Görüntüleme eşliğinde iğneler tümöre yerleştirilir, buz topu oluşturulur ve donma-çözülme döngüleri uygulanır. İşlem süresi tümörün büyüklüğüne göre değişir. Hastaların önemli bir bölümü aynı gün veya ertesi gün taburcu olur.
Böbrek tümörlerinde kriyoablasyon cilt üzerinden (perkütan) veya laparoskopik yolla yapılabilir; tümörün yeri bu seçimi belirler. Bağırsak, idrar yolu veya damarlara komşu tümörlerde laparoskopik yaklaşım tercih edilebilir.
Riskler ve işlem sonrası
Kanama, komşu organ yaralanması, idrar kaçağı ve işlem bölgesinde ağrı başlıca riskler arasındadır. Prostat kriyoablasyonunda ayrıca idrar kaçırma, sertleşme sorunu ve nadiren idrar yolu ile makat arasında fistül görülebilir; bu riskler özellikle ışın tedavisi sonrası yapılan kurtarma tedavilerinde artar.
Takip, görüntüleme ve prostat kanserinde PSA ölçümleriyle yürütülür. Takvim, uygulanan yönteme ve hastalığın özelliklerine göre belirlenir.
Bu işlemi kim yapıyor?
Prostat kanseri ve böbrek tümörlerinde kriyoablasyon, Prof. Dr. Oktay Akça’nın uyguladığı yöntemler arasındadır. Robotik cerrahi üst ihtisasını 2013-2015 arasında Cleveland Clinic Glickman Üroloji ve Böbrek Enstitüsü’nde tamamlamış bir üroloji profesörüdür. Mesleki yaşamı boyunca 30.000’den fazla ameliyat gerçekleştirmiş olup bunların yaklaşık yarısı laparoskopik ve endoskopik ameliyatlardır. Hastalarını Medicana Ataşehir Hastanesi’nde kabul etmektedir.
Bu alandaki hakemli yayınları arasında T1b böbrek tümörlerinde kriyoablasyon ile parsiyel nefrektominin eşleştirilmiş grup karşılaştırması (European Urology, 2017) yer alır. Yayınların tam listesi akademik çalışmalar sayfasındadır.
Türkiye’nin her ilinden hasta kabul edilmektedir. Şehir dışından gelecekler için şehir dışından gelen hastalar, randevu için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kriyoablasyon ameliyat sayılır mı?
Klasik anlamda bir kesi yapılıp organın çıkarıldığı ameliyat değildir; tümör yerinde bırakılıp dondurularak yok edilir. Yine de anestezi altında yapılan, iğnelerin dokuya yerleştirildiği girişimsel bir işlemdir ve kendi riskleri vardır.
Prostat kanserinde kriyoablasyon ilk seçenek midir?
Hayır. Prostat kanserinde birinci seçenekler ameliyat, ışın tedavisi ve uygun hastalarda aktif izlemdir. Kriyoablasyon; büyük cerrahiyi kaldıramayacak hastalarda, ışın tedavisi sonrası nükslerde ve seçilmiş odak tedavi adaylarında değerlendirilir.
Böbreğimdeki tümör için kriyoablasyon uygun mu?
Tümörün büyüklüğü ve yeri belirleyicidir. Böbreğin dış kısmında yerleşmiş, küçük tümörler kriyoablasyona daha uygundur. Tek böbrekli, iki taraflı tümörü olan veya böbrek fonksiyonu sınırlı hastalarda özellikle değerlendirilir. Görüntülemeleriniz incelendikten sonra net konuşulabilir.
Kriyoablasyondan sonra tümör geri gelir mi?
Doku yerinde bırakıldığı için bölgede tümör kalması veya yeniden büyümesi, cerrahiye göre daha sık görülür. Bu yüzden takip görüntülemeleri düzenli yapılır. Gerekirse işlem tekrarlanabilir veya cerrahi gündeme gelebilir.
İşlemden sonra ne kadar sürede normale dönerim?
Çoğu hasta aynı gün veya ertesi gün taburcu olur ve günlük hayatına kısa sürede döner. Tam süre, işlemin yapıldığı organa, yönteme ve hastanın genel durumuna göre değişir.
İlgili sayfalar
- Prostat kanseri
- Böbrek kanseri ve böbrek tümörü
- Böbrek koruyucu robotik cerrahi
- Prostat ameliyatı
- Tüm tedaviler
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve muayenenin yerini tutmaz.