Böbrek kanseri

Böbrek kanseri nedir?

Böbrek kanseri, böbreğin idrarı süzen kanalcıklarını döşeyen hücrelerden köken alır. En sık görülen tipi berrak hücreli böbrek hücreli karsinomdur; papiller ve kromofob tipler daha az sıklıkta görülür. Tip, ameliyat sonrası patoloji raporunda belirtilir ve takibin nasıl yapılacağını etkiler.

Böbrek kanserinin iki özelliği, diğer kanserlerden farklı bir yönetim gerektirir. Birincisi, klasik kemoterapi ve radyoterapiye yanıtı sınırlıdır; bu yüzden böbrek içinde kalmış hastalıkta ana tedavi cerrahidir. İkincisi, küçük tümörlerin bir bölümü çok yavaş büyür; bu da bazı hastalarda ameliyat yerine izlemi mümkün kılar.

Böbrek kanseri belirtileri

En dürüst cevap: erken dönemde belirti yoktur. Böbrekler karnın arkasında, çevresinde yağ dokusuyla korunmuş biçimde durur; bir tümör büyüyene kadar ne ağrı yapar ne de dışarıdan fark edilir.

• İdrarda kan. En sık rastlanan uyarıcı bulgu. Ağrısız olması tipiktir ve bir kez görülmesi bile araştırılmayı gerektirir.
• Yan ağrısı. Künt, sürekli bir ağrıdır; taş ağrısı gibi dalgalı değildir.
• Karında ele gelen kitle. Yalnızca ileri hastalıkta.
• Nedeni bulunamayan kansızlık.
• Açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık, gece terlemesi, uzun süren hafif ateş.
• Erkeklerde sol testis damarlarında yeni gelişen varikosel. Böbrek toplardamarındaki bir sorunun habercisi olabilir.
• Kan testlerinde kalsiyum ya da karaciğer değerlerinde açıklanamayan bozulma.

Bu bulguların hiçbiri böbrek kanserine özgü değildir; hepsinin çok daha sık nedenleri vardır. Ancak bir araya geldiklerinde görüntüleme yapılmalıdır. Yan ağrısının diğer nedenleri için: böbrek ağrısı.

Böbrekte kist kanser midir?

Hayır. Muayenede en sık karşılaştığım kaygı bu ve cevabı nettir: basit böbrek kisti kanser değildir, kansere de dönüşmez. İçi berrak sıvı dolu, duvarı ince, içinde bölme ya da kalınlaşma bulunmayan kistler yaşla birlikte sıklaşır ve çoğu zaman hiçbir şey yapılması gerekmez.

Kistleri sınıflandırmak için Bosniak sistemi kullanılır. Radyoloji raporunuzda bu sınıf yazılı olabilir:

Bosniak	Ne anlama gelir	Ne yapılır
I	Basit kist; ince duvar, bölme yok	Takip gerekmez
II	İnce bölmeler veya küçük kireçlenme	Takip gerekmez
IIF	Sınırda özellikler	Belirli aralıklarla görüntüleme ile izlem
III	Kalın duvar veya kontrast tutan bölmeler	Önemli bir bölümü kanser çıkar; cerrahi gündeme gelir
IV	Kist içinde kontrast tutan solid kısım	Büyük olasılıkla kanser; cerrahi planlanır

Yani soru “kist mi, tümör mü” değil, “bu kist hangi Bosniak sınıfında” sorusudur. Elinizdeki raporda saptanan kitlenin ne anlama geldiğini görmek için böbrek kitlesi modülünü kullanabilirsiniz.

Böbrek tümörü ile böbrek kanseri aynı şey mi?

Değil. “Tümör” kitle anlamına gelir; iyi huylu olanları da vardır. Böbrekte en sık görülen iyi huylu kitleler anjiyomiyolipom ve onkositomdur. Anjiyomiyolipom yağ içerdiği için tomografide çoğu zaman tanınabilir ve belirli bir boyutun altında takip edilir. Onkositom ise görüntülemede kanserden ayırt edilemeyebilir; bu yüzden bazı hastalarda ameliyat öncesi biyopsi gündeme gelir.

Ameliyat edilen küçük böbrek kitlelerinin bir bölümünün patolojide iyi huylu çıktığı bilinen bir gerçektir. Bu yüzden küçük kitlelerde karar acele verilmez: boyut, büyüme hızı, hastanın yaşı ve böbrek fonksiyonu birlikte değerlendirilir.

Böbrek kanseri evreleri

Evre	Ne anlama gelir
T1a	Böbrek içinde, 4 cm ve altında
T1b	Böbrek içinde, 4-7 cm arası
T2	Böbrek içinde, 7 cm üzeri
T3	Böbrek toplardamarına, çevre yağ dokusuna veya toplayıcı sisteme ilerlemiş
T4	Böbreği saran zarı aşmış veya böbrek üstü bezine ilerlemiş
N1	Bölgesel lenf bezlerinde tutulum
M1	Uzak yayılım; en sık akciğer, ardından kemik, karaciğer ve beyin

Halk arasında kullanılan “1. evre böbrek kanseri” ifadesi, böbrek içinde kalmış ve yedi santimetreyi geçmemiş tümörleri (T1-T2) karşılar. Bu grup, böbreğin korunarak ameliyat edilmesi için en uygun gruptur. Evrenin yanında patoloji raporundaki derece (Fuhrman veya ISUP) da okunur; derece, tümörün saldırganlığını anlatır.

Böbrek kanseri neden olur?

• Sigara. En güçlü değiştirilebilir etken.
• Obezite. Riski belirgin biçimde artırır.
• Yüksek tansiyon.
• Uzun süreli diyaliz ve edinilmiş kistik böbrek hastalığı.
• Aile öyküsü ve kalıtsal sendromlar. Von Hippel-Lindau, kalıtsal papiller böbrek kanseri, Birt-Hogg-Dubé gibi sendromlar; genç yaşta ya da iki taraflı tümörlerde araştırılır.
• Bazı endüstriyel maddelere maruziyet. Triklorotilen gibi çözücüler.

Kahve, çay, ağrı kesici kullanımı ve cep telefonu gibi etkenlerin böbrek kanseri ile ilişkisi gösterilememiştir. Sigarayı bırakmak ve kiloyu kontrol altına almak, bugün için elimizdeki iki gerçek koruyucu adımdır.

Nasıl teşhis edilir?

• Ultrason. Çoğu kitle burada ilk kez görülür; kist ile solid kitleyi ayırmada iyidir.
• Kontrastlı bilgisayarlı tomografi. Asıl tanı yöntemi. Kitlenin kontrast tutup tutmadığı, boyutu, böbreğin neresinde olduğu, damarlara ve toplayıcı sisteme ilişkisi burada belirlenir.
• MR. Kontrast verilemeyen hastalarda, damar tutulumunun değerlendirilmesinde ve kistlerin sınıflandırılmasında.
• Akciğer tomografisi. Yayılım değerlendirmesi için.
• Böbrek fonksiyon testleri. Ameliyat planını doğrudan etkiler; tek böbrekle kalma olasılığı buna göre konuşulur.
• Biyopsi. Her hastada gerekmez. İzlem düşünülen küçük kitlelerde, ablasyon planlananlarda ve yayılmış hastalıkta ilaç seçimi için yapılır.

Böbrek kanseri tedavisi

Aktif izlem

Üç santimetrenin altındaki, yavaş büyüyen kitlelerde; özellikle ileri yaşta ya da ameliyat riski yüksek hastalarda gündeme gelir. Kitle belirli aralıklarla görüntülenir, büyüme hızı ölçülür ve ilerleme olursa tedaviye geçilir.

Parsiyel nefrektomi: böbreğin korunması

Tümör, çevresinden sağlam doku sınırıyla çıkarılır ve böbreğin geri kalanı yerinde bırakılır. Böbrek içinde kalmış ve teknik olarak uygun tümörlerde kılavuzların önerdiği yaklaşım budur. Nedeni açık: böbrek dokusunun korunması, uzun vadede böbrek yetmezliği ve buna bağlı kalp-damar sorunları açısından önemlidir. Ameliyatın adımları ve iyileşme süreci robotik parsiyel nefrektomi sayfasında.

Radikal nefrektomi: böbreğin tamamının alınması

Tümörün yeri ya da boyutu böbreğin korunmasına izin vermediğinde, damar tutulumu olduğunda ya da tümör böbreğin merkezini doldurduğunda yapılır. Ayrıntısı: robotik radikal nefrektomi.

Ablasyon (dondurma veya yakma)

Üç santimetrenin altındaki, uygun konumdaki kitlelerde, ciltten girilerek uygulanır. Ameliyata uygun olmayan hastalarda bir seçenektir. Bu yöntemin cerrahi ile karşılaştırıldığı çalışmalar literatürde mevcuttur; benim de bu konuda yayınlanmış bir karşılaştırmalı çalışmam var (European Urology, 2017). Akademik çalışmalar.

Yayılmış hastalıkta ilaç tedavisi

Bağışıklık sistemini harekete geçiren tedaviler ve hedefe yönelik ilaçlar kullanılır; tıbbi onkolojiyle birlikte planlanır. Bazı hastalarda, ilaç tedavisinin yanında böbreğin alınması da gündeme gelir.

Ameliyat sonrası iyileşme ve takip

• Hastanede kalış. Robotik yapılan böbrek ameliyatlarında genellikle iki-üç gün. Kesi küçük olduğu için ağrı kontrolü daha kolaydır.
• Günlük yaşama dönüş. Masa başı işe çoğu hastada iki hafta içinde dönülür. Ağır kaldırma ve karın kaslarını zorlayan hareketler için dört-altı hafta beklenir.
• Böbrek fonksiyonu. Parsiyel nefrektomiden sonra kreatinin ilk günlerde hafif yükselip yerine oturur. Tek böbrekle kalan hastalarda kalan böbrek zamanla yükü üstlenir.
• Takip. Evreye göre belirli aralıklarla akciğer ve karın görüntülemesi ile böbrek fonksiyon testleri yapılır. Düşük evrede aralıklar daha uzundur.
• Yaşam biçimi. Sigaranın bırakılması, tansiyonun kontrolü ve kilo yönetimi; tek böbrekle kalan hastalarda ayrıca ağrı kesici kullanımına dikkat.

Parsiyel nefrektomiden sonra böbrek fonksiyonunun uzun dönemde ne olduğu ve sıcak iskemi süresinin etkisi üzerine yayınlanmış çalışmalarım var (BJU International 2015, Journal of Endourology 2015, European Urology 2016). Bunların listesi akademik çalışmalar sayfasında.

Böbrek kanserinde yaşam süresi

Tek bir sayı vermek doğru olmaz; cevap evreye ve patoloji derecesine göre değişir. Söylenebilecek dürüst çerçeve şudur: böbrek içinde kalmış, küçük ve düşük dereceli tümörlerde uzun dönem sonuçlar iyidir ve hastaların büyük bölümünde hastalık tekrarlamaz. Tümör böbrek dışına çıktıkça, damar tutulumu ve yüksek derece eklendikçe tablo değişir; yayılmış hastalıkta ise günümüzdeki ilaçlarla uzun süreli kontrol mümkün olabilir.

Sizin için anlamlı olan sayı, internetteki ortalamalar değil; kendi patoloji raporunuz, evreniz ve böbrek fonksiyonunuzla birlikte okunan tablodur.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tetkik yerine geçmez. Kendi durumunuz için randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Böbrek kanseri belirtileri nelerdir?

Erken dönemde belirti yoktur. En sık uyarıcı bulgu ağrısız biçimde idrarda kan görülmesidir. Künt yan ağrısı, nedeni bulunamayan kansızlık, kilo kaybı ve gece terlemesi daha ileri hastalıkta görülür. Tümörlerin büyük bölümü belirti vermeden, rastlantıyla bulunur.

Böbrekte kist kanser midir?

Basit kist kanser değildir ve kansere dönüşmez. Kistler Bosniak sistemine göre sınıflandırılır: I ve II takip gerektirmez, IIF izlenir, III ve IV ise cerrahi değerlendirme gerektirir. Karar kistin boyutuna değil, görüntülemedeki özelliklerine göre verilir.

1 evre böbrek kanseri tehlikeli mi?

Böbrek içinde kalmış ve yedi santimetreyi geçmemiş tümörlerde uzun dönem sonuçlar iyidir. Bu grup, böbreğin korunarak ameliyat edilmesi için en uygun gruptur. Yine de patoloji derecesi ve ameliyat sonrası takip önemini korur.

Böbrek tümörü ameliyatı sonrası iyileşme ne kadar sürer?

Robotik yapılan ameliyatlarda hastanede kalış genellikle iki-üç gündür. Masa başı işe iki hafta içinde dönülebilir; ağır kaldırma ve karın kaslarını zorlayan hareketler için dört-altı hafta beklenir. İyileşme hızı yaşa, eşlik eden hastalıklara ve ameliyatın kapsamına göre değişir.

Tek böbrekle yaşanabilir mi?

Yaşanabilir. Kalan böbrek zamanla yükün büyük bölümünü üstlenir. Bu hastalarda tansiyonun kontrolü, yeterli sıvı alımı, kilo yönetimi ve ağrı kesici kullanımına dikkat edilmesi önem kazanır; düzenli kreatinin ve idrar takibi önerilir.

Böbrek kanseri kemoterapi ile tedavi edilir mi?

Klasik kemoterapiye yanıtı sınırlıdır. Böbrek içinde kalmış hastalıkta ana tedavi cerrahidir. Yayılmış hastalıkta bağışıklık sistemini harekete geçiren tedaviler ve hedefe yönelik ilaçlar kullanılır.

Böbrek kanseri kalıtsal mıdır?

Çoğu olgu kalıtsal değildir. Ancak genç yaşta ortaya çıkan, iki taraflı veya çok odaklı tümörlerde ve ailede birden fazla kişide böbrek kanseri varsa kalıtsal sendromlar araştırılır. Bu durumda aile üyelerinin de taranması gündeme gelir.

Tümör ana toplardamara uzanmışsa

Böbrek kanseri bazı hastalarda böbrek toplardamarından ana toplardamara (vena kava inferior) uzanan bir tümör uzantısı yapar; ileri vakalarda bu uzantı kalbin sağ kulakçığına kadar ulaşır. Bu, hastalığın uzak organlara yayıldığı anlamına gelmez ve uygun hastalarda ameliyatla tamamen çıkarılabilir. Ayrıntı: böbrek kanserinde vena kava tümör trombüsü.

Küçük tümörlerde kriyoablasyon

Böbreğin dış kısmında yerleşmiş küçük tümörlerde, özellikle tek böbrekli veya ameliyata uygun olmayan hastalarda tümör dondurularak tedavi edilebilir. Ayrıntı: kriyoablasyon.

İlgili sayfalar

• Robotik parsiyel nefrektomi: böbreği koruyan ameliyat
• Robotik radikal nefrektomi
• Böbrek ağrısı
• Böbrek kitlesi değerlendirme modülü
• Akademik çalışmalar ve yayınlar

Şehrinize göre plan: Yol, İstanbul’da kaç gün kalmanız gerektiği ve kontrollerin kendi şehrinizde nasıl yürütüleceği her il için ayrı yazılı — Ankara, İzmir, Bursa, Antalya. Diğer iller için genel akış.