Mesane kanseri

Mesane kanseri belirtileri

• Ağrısız idrarda kan. En tipik bulgu. Çay rengi, pembe ya da pıhtılı olabilir. Bazı hastalarda gözle görülmez, yalnızca idrar tetkikinde saptanır.
• Sık ve sıkışarak idrara çıkma. Özellikle mesane iç yüzeyini yaygın tutan tipte (karsinoma in situ) öne çıkar ve idrar yolu enfeksiyonu sanılabilir.
• İdrar yaparken yanma. Kültürde üreme olmadan süren yanma, araştırılmayı gerektirir.
• Tekrarlayan ve tedaviye yanıt vermeyen idrar yolu enfeksiyonu görüntüsü.
• İdrar yapmakta zorlanma, pıhtı nedeniyle idrarın kesilmesi.
• Yan ağrısı. Tümör idrar kanalının mesaneye giriş yerini tıkadığında; böbrekte idrar birikmesine bağlı.
• Kilo kaybı, kemik ağrısı, halsizlik. İleri hastalıkta.

Erken dönemde ağrı yoktur. Ağrının olmaması bu yüzden rahatlatıcı değildir; mesane kanserinde ilk ve çoğu zaman tek bulgu kanamadır.

İdrarda kan her zaman kanser midir?

Hayır, ve nedenlerin çoğu kanser değildir: idrar yolu enfeksiyonu, taş, iyi huylu prostat büyümesi, böbrek hastalıkları, kan sulandırıcı kullanımı, ağır egzersiz. Ancak şu ayrım önemlidir: ağrıyla birlikte olan kanama daha çok taş ve enfeksiyonu, ağrısız kanama ise tümörü düşündürür.

Kırk yaşın üzerinde ağrısız idrarda kan gören bir kişide yapılması gereken şey nettir: idrar tetkiki ve kültürün yanında, üst idrar yollarının görüntülenmesi ve sistoskopi. Kanama kesildi diye bu basamaklar atlanmamalıdır; mesane tümörleri aralıklı kanar.

Kan sulandırıcı kullanıyor olmak da araştırmayı erteleme nedeni değildir. İlaç kanamayı görünür hâle getirmiş olabilir, ancak altta yatan nedeni ortadan kaldırmaz.

Mesane kanseri neden olur?

• Sigara. En güçlü etken. İdrarla atılan maddeler mesane iç yüzeyine uzun süre temas eder.
• Mesleki maruziyet. Boya, kauçuk, deri, tekstil ve kimya sektörlerinde kullanılan aromatik aminler. Maruziyet ile hastalık arasında yıllar geçebilir.
• Kronik tahriş. Uzun süreli sonda kullanımı, tekrarlayan enfeksiyonlar, mesane taşı.
• Daha önce alınan leğen bölgesi radyoterapisi ve bazı kemoterapi ilaçları.
• Yaş ve cinsiyet. Erkeklerde daha sık görülür ve sıklığı yaşla artar.
• Ailede mesane kanseri öyküsü.

Nasıl teşhis edilir?

• Sistoskopi. Asıl tanı yöntemi. İdrar kanalından ince bir kamerayla mesanenin içine bakılır; işlem ayaktan, lokal anestezi ile yapılabilir.
• Üriner sistem tomografisi (BT ürografi). Böbrek, idrar kanalları ve mesane birlikte değerlendirilir; üst sistemdeki tümörleri de gösterir.
• İdrar sitolojisi. İdrardaki hücrelere bakılır. Yüzeyde yaygın tutulum (karsinoma in situ) şüphesinde değerlidir, ancak tek başına tanı koydurmaz.
• TUR-M ile patoloji. Görülen tümör kapalı ameliyatla alınır ve patolojiye gönderilir. Tümörün kas tabakasına girip girmediği burada belirlenir; tedavi planının kilit sorusu budur.

Mesane kanseri evreleri

Evre	Ne anlama gelir
Ta	Yalnızca iç yüzeyde, mesane boşluğuna doğru büyüyen tümör
CIS (Tis)	İç yüzeyde yayılmış, düz, yüksek dereceli tümör; gözle kolay görülmez
T1	İç yüzeyin altındaki bağ dokusuna girmiş, kas tabakasına girmemiş
T2	Mesane kas tabakasına girmiş
T3	Mesane duvarını aşıp çevre yağ dokusuna ilerlemiş
T4	Komşu organlara (prostat, rahim, leğen duvarı) ilerlemiş
N1-3	Leğen bölgesindeki lenf bezlerinde tutulum
M1	Uzak yayılım

Tedavi açısından asıl ayrım tek bir çizgidir: kas tabakasına girmiş mi, girmemiş mi. Ta, CIS ve T1 tümörler “kasa invaze olmayan” gruptadır ve mesane korunarak tedavi edilir. T2 ve üzeri “kasa invaze” gruptadır; burada tedavi tamamen farklıdır.

Evrenin yanında derece (düşük veya yüksek dereceli) okunur. Yüksek dereceli bir T1 tümör, düşük dereceli bir Ta tümörden çok daha dikkatli yönetilir.

Kas tabakasına girmemiş mesane kanseri tedavisi

Burada amaç iki şeydir: tümörü tamamen almak ve tekrarlamasını azaltmak. Mesane yerinde kalır.

• TUR-M. Tümör idrar kanalından girilerek, kesi yapılmadan alınır. Patoloji sonucu tedavinin geri kalanını belirler.
• Ameliyattan hemen sonra mesane içine tek doz ilaç. Düşük riskli tümörlerde tekrarlama olasılığını azaltır.
• Mesane içine BCG uygulaması. Yüksek riskli tümörlerde ve karsinoma in situda; bağışıklık sistemini mesane içinde harekete geçirir. Belirli bir program hâlinde, haftalar-aylar boyunca sürer.
• Mesane içine kemoterapi. Orta riskli grupta bir seçenek.
• Yeniden TUR-M. Yüksek dereceli T1 tümörlerde, ilk ameliyattan haftalar sonra kontrol amacıyla tekrarlanır. Bu, atlanmaması gereken bir basamaktır.
• Erken sistektomi. BCG tedavisine yanıt vermeyen yüksek riskli hastalıkta, mesanenin alınması gündeme gelir.

Risk grubunu belirleyen şeyler: tümörün sayısı, boyutu, derecesi, kas tabakasına girip girmediği, karsinoma in situ varlığı ve daha önce tekrarlamış olup olmadığı. Bu veriler kılavuzların tanımladığı risk modellerine girilerek takip sıklığı belirlenir. Risk modellerinin ne baktığını mesane sayfasında ayrı bir başlıkta yazdım.

Kas tabakasına girmiş mesane kanseri tedavisi

Bu grupta hastalık mesane duvarının içine girmiştir ve yayılma potansiyeli taşır. Kılavuzların tanımladığı standart yol şudur:

• Ameliyat öncesi kemoterapi. Uygun böbrek fonksiyonu olan hastalarda, sistektomiden önce sisplatin temelli kemoterapi verilir. Amaç mikroskobik yayılımı ortadan kaldırmaktır.
• Radikal sistektomi ve lenf bezi diseksiyonu. Mesane, çevre lenf bezleriyle birlikte çıkarılır. Erkeklerde prostat, kadınlarda rahim ve yumurtalıklar da genellikle alınır.
• Mesaneyi koruyan birleşik tedavi. Seçilmiş hastalarda, tümörün tamamı kapalı yolla alındıktan sonra radyoterapi ve kemoterapi birlikte uygulanır. Bu yol her hastaya uygun değildir; tümörün tek odaklı, karsinoma in situ içermeyen ve böbrek işlevini bozmayan özellikte olması aranır.
• Ameliyat sonrası tedavi. Patolojide lenf bezi tutulumu veya duvar dışına çıkma varsa ek tedavi gündeme gelir.

Ameliyatın adımları, hastanede kalış ve iyileşme süreci robotik radikal sistektomi sayfasında ayrıntılı yazılı.

Sistektomi nedir, sonrasında idrar nasıl yapılır?

Radikal sistektomi, mesanenin tamamının çıkarılmasıdır. Mesane alındığında idrarın vücuttan çıkması için yeni bir yol kurulur. İki temel yol vardır ve ikisi de ameliyat öncesinde konuşulur:

• İleal kanal (ileal conduit). İnce bağırsaktan alınan kısa bir parça, idrar kanallarını karın cildindeki bir açıklığa bağlar. İdrar sürekli olarak dışarıdaki bir torbada toplanır. Daha az teknik gerektirir, iyileşmesi daha hızlıdır.
• Yeni mesane (neobladder). Bağırsaktan bir depo yapılır ve idrar kanalına bağlanır; idrar normal yoldan yapılır. Torba yoktur, ancak idrar yapmayı yeniden öğrenmek gerekir ve geceleri kaçırma olabilir. Her hastaya uygun değildir; böbrek ve karaciğer işlevi, idrar kanalında tümör olmaması ve hastanın bu süreci yürütebilecek durumda olması aranır.

Hangi yolun seçileceği tek başına yaşa göre değil; böbrek işlevi, tümörün yeri, eşlik eden hastalıklar ve hastanın günlük yaşam beklentisine göre birlikte kararlaştırılır.

Takip neden bu kadar önemli?

Mesane kanseri, iç yüzeyin tamamını etkileyen bir hastalık gibi davranır. Bir tümör alındıktan sonra mesanenin başka bir yerinde yenisi çıkabilir. Bu yüzden tedavi bittiğinde iş bitmez; belirli aralıklarla sistoskopi yapılır.

Takip aralığı risk grubuna göre belirlenir. Düşük riskli hastalıkta aralıklar zamanla seyrekleşir; yüksek riskli hastalıkta ilk yıllarda üç ayda bir sistoskopi olağandır. Üst idrar yolları da belirli aralıklarla görüntülenir, çünkü aynı hücre tipinden tümörler böbrek havuzunda ve idrar kanalında da gelişebilir.

Takibin en çok aksadığı nokta, hastanın şikâyeti kalmadığı için kontrole gelmemesidir. Mesane kanserinde şikâyetsizlik iyileşme anlamına gelmez; tekrarlayan tümörlerin önemli bir bölümü şikâyet vermeden, yalnızca sistoskopide görülür.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tetkik yerine geçmez. Kendi durumunuz için randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Mesane kanseri belirtileri nelerdir?

En sık belirti ağrısız biçimde idrarda kan görülmesidir. Yanında sık ve sıkışarak idrara çıkma, yanma, tekrarlayan enfeksiyon görüntüsü olabilir. Erken dönemde ağrı yoktur; bu yüzden ağrısızlık rahatlatıcı bir bulgu değildir.

İdrarda kan görünce ne yapmalıyım?

İdrar tetkiki ve kültür yapılmalı, ardından üst idrar yollarının görüntülenmesi ve sistoskopi planlanmalıdır. Kanamanın kendiliğinden geçmesi araştırmayı erteleme nedeni değildir; mesane tümörleri aralıklı kanar.

Mesane kanseri tedavi edilebilir mi?

Edilebilir. Tümörlerin büyük bölümü kas tabakasına girmemiştir; bunlar kapalı ameliyatla alınır ve mesane içine verilen ilaçlarla izlenir. Kas tabakasına girmiş hastalıkta tedavi daha kapsamlıdır, ancak bu grupta da küratif tedavi hedeflenir.

Sistektomi nedir?

Mesanenin tamamının, çevresindeki lenf bezleriyle birlikte cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Mesane alındığı için idrarın vücuttan çıkması adına yeni bir yol kurulur: ya bağırsaktan yapılan bir kanalla karın cildine, ya da bağırsaktan yapılan yeni bir mesaneyle normal yoldan.

Mesanesi alınan kişi normal idrar yapabilir mi?

Yeni mesane (neobladder) yapıldıysa idrar normal yoldan yapılır, ancak bunu yeniden öğrenmek gerekir ve özellikle geceleri kaçırma görülebilir. İleal kanal yapıldıysa idrar karın cildindeki açıklıktan dışarıdaki bir torbada toplanır.

Mesane kanseri tekrarlar mı?

Tekrarlama eğilimi yüksektir, özellikle yüzeyel tümörlerde. Bu yüzden tedaviden sonra düzenli sistoskopi takibi yapılır. Tekrarlayan tümörlerin çoğu şikâyet vermez ve yalnızca kontrol sırasında görülür.

Sigarayı bırakmak mesane kanserinde işe yarar mı?

Yarar. Sigarayı bırakmak hem yeni tümör çıkma olasılığını hem de tedaviden sonra tekrarlama olasılığını zamanla azaltır. Tanı konduktan sonra bırakmanın da anlamı vardır.

İlgili sayfalar

• Robotik radikal sistektomi
• Mesane: kanser, aşırı aktif mesane, taş
• Böbrek kanseri ve böbrek tümörü
• Tedaviler: hangi şikâyet hangi tedaviye gider
• Hesaplama ve değerlendirme araçları

Şehrinize göre plan: Yol, İstanbul’da kaç gün kalmanız gerektiği ve kontrollerin kendi şehrinizde nasıl yürütüleceği her il için ayrı yazılı — Ankara, İzmir, Bursa, Antalya. Diğer iller için genel akış.