Prostat kanseri

Belirtiler ve hastalığın nasıl yakalandığı ayrı bir sayfada: prostat kanseri belirtileri. Bu sayfa hastalığın kendisini, evrelerini ve tedavi seçeneklerini anlatıyor.

Prostat kanseri nedir?

Prostat, mesanenin çıkışını saran, idrar kanalının içinden geçtiği ceviz büyüklüğünde bir salgı organıdır. Görevi meninin sıvı kısmının bir bölümünü üretmektir. Prostat kanseri, bu organın bez hücrelerinden köken alan bir kanserdir ve en sık prostatın dış bölgesinde başlar.

Önemli bir ayrım: prostat kanseri, iyi huylu prostat büyümesinin ileri hâli değildir. İkisi farklı dokulardan, prostatın farklı bölgelerinden kaynaklanır. İyi huylu büyüme kansere dönüşmez; ancak ikisi aynı yaş grubunda görüldüğü için bir hastada birlikte bulunabilir.

İkinci bir ayrım, tedavi kararını belirleyen asıl ayrımdır: prostat kanserlerinin bir bölümü ömür boyu sorun çıkarmayacak kadar sakin seyreder, bir bölümü ise yayılma eğilimi gösterir. Bugün ürolojinin işi bu ikisini birbirinden ayırmaktır; her prostat kanserini aynı hızla ameliyat etmek değil.

Prostat kanseri neden olur?

Tek bir nedeni yoktur. Bilinen ve üzerinde fikir birliği olan etkenler şunlar:

• Yaş. En güçlü etken. Kırklı yaşlarda nadirdir, altmış yaşından sonra sıklığı belirgin artar.
• Aile öyküsü. Babada ya da kardeşte prostat kanseri olması riski artırır; birden fazla yakın akrabada varsa risk daha yüksektir.
• Kalıtsal değişiklikler. Özellikle BRCA2 taşıyıcılığı hem riski hem de hastalığın saldırgan seyretme olasılığını artırır. Ailede meme ve yumurtalık kanseri öyküsü bu yüzden sorulur.
• Etnik köken. Afrika kökenli erkeklerde sıklık daha yüksek, tanı yaşı daha erkendir.
• Beslenme ve metabolik durum. Etkisi yaş ve kalıtım kadar güçlü değildir; ancak obezite, ileri evrede yakalanma ile ilişkili bulunmuştur.

Prostat büyümesi, prostat iltihabı, cinsel yaşam sıklığı ya da bisiklete binmek prostat kanserine yol açan etkenler arasında değildir. Beslenmenin prostat sağlığındaki yerini kanıt düzeyine göre ayırdığım bölüm prostat sayfasında: prostata ne iyi gelir.

Prostat kanseri evreleri

Evre, tümörün nereye kadar ulaştığını tanımlar. Yanında iki şey daha okunur: patolojideki derece (ISUP) ve PSA. Üçü birlikte risk grubunu verir, tedavi kararı da risk grubuna göre konuşulur.

Evre	Ne anlama gelir
T1	Tümör muayenede ele gelmez ve görüntülemede görülmez; başka bir nedenle yapılan işlemde veya biyopside ortaya çıkar
T2	Tümör prostat içinde sınırlıdır ve muayenede ya da görüntülemede saptanabilir
T3	Tümör prostat kapsülünü aşmıştır (T3a) veya meni keselerine ulaşmıştır (T3b)
T4	Tümör mesane boynu, dış idrar büzücü kası, rektum veya leğen duvarı gibi komşu yapılara ilerlemiştir
N1	Leğen bölgesindeki lenf bezlerinde tutulum vardır
M1	Uzak yayılım vardır; en sık kemik, ardından uzak lenf bezleri ve organlar

Halk arasında kullanılan “1. evre, 2. evre” ifadeleri bu T değerlerinin ve risk gruplarının kabaca karşılığıdır. Prostat içinde kalmış, düşük dereceli ve PSA’sı düşük hastalık lokalize düşük riskli; kapsülü aşmış ya da yüksek dereceli hastalık yüksek riskli olarak konuşulur.

Gleason skoru ve ISUP derece grubu ne anlatır?

Biyopsi raporunda iki sayının toplamı olarak yazılan Gleason skoru, tümör hücrelerinin normal dokudan ne kadar uzaklaştığını anlatır. İlk sayı en çok görülen, ikinci sayı ikinci sırada görülen deseni gösterir. Bu yüzden 3+4 ile 4+3 aynı şey değildir: ikincisinde saldırgan desen baskındır.

Günümüzde raporlar ayrıca ISUP derece grubu (1-5) verir. Kendi raporunuzdaki Gleason’ı derece grubuna çevirmek için Gleason skoru çeviriciyi, PSA değerinizi prostat hacmine göre yorumlamak için PSA dansitesi modülünü kullanabilirsiniz.

Prostat kanseri tedavisi: hangi seçenek ne zaman gündeme gelir

Lokalize prostat kanserinde birden fazla geçerli yol vardır. Avrupa Üroloji Derneği (EAU) ve Amerikan Üroloji Derneği (AUA) kılavuzları bu seçenekleri risk grubuna göre sıralar; hangisinin seçileceği hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları ve kendi tercihiyle birlikte kararlaştırılır.

Aktif izlem

Düşük riskli, küçük hacimli ve düşük dereceli hastalıkta gündeme gelir. Hastalık tedavi edilmeden bırakılmaz; belirli aralıklarla PSA, muayene, multiparametrik MR ve gerektiğinde yeniden biyopsi ile izlenir. Bulgularda ilerleme olursa tedaviye geçilir. Amaç, hiç sorun çıkarmayacak bir hastalık için ameliyatın ya da radyoterapinin yan etkilerini gereksiz yere yaşamamaktır.

Radikal prostatektomi (ameliyat)

Prostatın meni keseleriyle birlikte tamamen çıkarılması ve idrar kanalının mesaneye yeniden ağızlaştırılmasıdır. Gerekli görülen hastalarda leğen lenf bezleri de alınır. Günümüzde en sık robotik olarak, küçük deliklerden yapılır; açık ve perineal yoldan yapılan biçimleri de vardır. Yöntemler arasındaki farklar, iyileşme süresi ve hangi hastada hangisinin gündeme geldiği prostat ameliyatı sayfasında ayrı ayrı yazılı. Ameliyatın kendi adımları için: robotik radikal prostatektomi.

Radyoterapi

Dıştan ışın tedavisi ya da prostat içine yerleştirilen kaynaklarla (brakiterapi) uygulanır. Orta ve yüksek riskli hastalıkta hormon baskılayıcı tedaviyle birlikte planlanır. Ameliyata uygun olmayan ya da ameliyat istemeyen hastalarda lokalize hastalık için geçerli bir seçenektir.

Hormon baskılayıcı tedavi

Prostat kanseri hücreleri büyümek için erkeklik hormonuna ihtiyaç duyar. Bu tedavi testosteron etkisini azaltır. Lokalize hastalıkta tek başına değil, çoğunlukla radyoterapiyle birlikte ya da yayılmış hastalıkta kullanılır.

Yayılmış hastalıkta tedavi

Kemiğe ya da uzak organlara yayılmış hastalıkta tedavi, hormon baskılayıcı tedavinin üzerine eklenen ilaçlarla planlanır ve tıbbi onkolojiyle birlikte yürütülür. Bu aşamada amaç hastalığı uzun süre kontrol altında tutmak ve kemiğe bağlı sorunları önlemektir.

Ameliyat kararı nasıl verilir?

Muayenede şu beş şeyi birlikte okuyorum:

• PSA değeri ve son bir-iki yıldaki seyri
• Biyopsideki ISUP derece grubu, tutulan parça sayısı ve her parçadaki tümör oranı
• Multiparametrik MR’da tümörün yeri, kapsüle ve meni keselerine yakınlığı
• Yaş ve beklenen yaşam süresi; eşlik eden kalp, akciğer, böbrek hastalıkları
• Hastanın kendi önceliği: idrar kontrolü, cinsel işlev, ameliyattan kaçınma isteği

Bu beş başlık aynı yöne işaret etmediğinde karar tek başına verilmez; üroloji, radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkolojinin birlikte değerlendirdiği konsey kararı devreye girer.

Ameliyattan sonra ne olur?

Üç başlık hastaların en çok sorduğu başlıklardır ve ameliyattan önce konuşulması gerekir.

• PSA takibi. Prostat çıkarıldığı için PSA’nın ölçülemeyecek kadar düşmesi beklenir. İlk ölçüm genellikle altıncı hafta civarında yapılır, sonra belirli aralıklarla sürer. Takibin amacı yükselmeyi erken görmektir.
• İdrar kontrolü. Sonda alındıktan sonra ilk dönemde kaçırma olağandır ve zamanla düzelir. Düzelme hızı yaşa, ameliyat öncesi idrar kontrolüne ve leğen taban kaslarının çalıştırılmasına bağlıdır. Haftalık beklentiyi somut görmek için idrar tutma takvimi modülü.
• Cinsel işlev. Prostatın iki yanından geçen sinir demetleri korunabildiğinde sertleşmenin geri gelme olasılığı daha yüksektir. Bunun mümkün olup olmadığı tümörün yerine bağlıdır ve ameliyat öncesinde konuşulur. Meni gelmemesi (kuru boşalma) ise kalıcıdır; bu, cinsel isteği ve orgazm duyusunu ortadan kaldırmaz.

Patoloji raporu ameliyattan sonra yeniden okunur. Cerrahi sınırda tümör olması ya da lenf bezi tutulumu gibi bulgularda ek tedavi gündeme gelebilir; bu da yine konseyde konuşulur.

Prostat kanserinde yaşam süresi ve takip

Bu soruya tek bir sayı ile cevap vermek doğru olmaz, çünkü cevap risk grubuna göre değişir. Söylenebilecek dürüst çerçeve şudur: prostat içinde kalmış hastalıkta uzun dönem sonuçlar, çoğu kanser türüne göre belirgin biçimde iyidir ve pek çok hastada hastalık ölüm nedeni olmaz. Yüksek riskli ve yayılmış hastalıkta tablo farklıdır; burada da tedaviyle uzun süreli kontrol mümkündür.

Kendi durumunuz için anlamlı olan sayı, internetteki ortalamalar değil; sizin PSA’nız, derece grubunuz ve evrenizle birlikte hesaplanan tablodur. Bunu muayenede raporlarınıza bakarak konuşuyoruz.

İkinci görüş almak gerekir mi?

Prostat kanseri, birden fazla geçerli yolun bulunduğu bir hastalıktır. Bu yüzden ikinci görüş, hekime duyulan güvensizlik değil, kararın parçasıdır. Özellikle şu durumlarda faydalı olur: aktif izlem ile ameliyat arasında kaldığınızda, ameliyat ile radyoterapi arasında kaldığınızda, ya da patoloji raporunda sınırda bir derece grubu olduğunda.

İkinci görüşe gelirken yanınızda getirmeniz gerekenler: PSA değerlerinizin tarihli listesi, biyopsi patoloji raporu, varsa multiparametrik MR görüntüleri ve raporu, kemik sintigrafisi veya PSMA PET raporu.

Sık sorulan sorular

Prostat kanseri öldürür mü?

Prostat içinde kalmış hastalıkta pek çok hastada prostat kanseri ölüm nedeni olmaz; uzun dönem sonuçlar genel olarak iyidir. Yayılmış hastalıkta tablo farklıdır, ancak bu aşamada da tedaviyle uzun süreli kontrol sağlanabilir. Belirleyici olan hastalığın hangi risk grubunda yakalandığıdır.

Prostat kanseri ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Edilebilir. Düşük riskli hastalıkta aktif izlem, uygun hastalarda radyoterapi kılavuzlarda tanımlı seçeneklerdir. Ameliyat, lokalize hastalıkta birden fazla geçerli yoldan biridir.

Prostat kanseri kaç ayda yayılır?

Tek bir süre vermek mümkün değil. Düşük dereceli hastalık yıllarca aynı yerde kalabilir; yüksek dereceli hastalık daha hızlı ilerler. Hızı belirleyen ISUP derece grubudur, geçen zaman değil.

Prostat kanseri evreleri nasıl belirlenir?

Parmakla muayene, multiparametrik prostat MR ve gerektiğinde kemik sintigrafisi ya da PSMA PET ile belirlenir. Patolojideki derece grubu ve PSA ile birleştirilerek risk grubu çıkarılır.

Prostat kanseri tedavisinden sonra PSA sıfır olur mu?

Prostat tamamen çıkarıldıysa PSA’nın ölçülemeyecek kadar düşük olması beklenir. Radyoterapiden sonra prostat dokusu yerinde kaldığı için PSA sıfırlanmaz, belirli bir düzeye iner ve o düzey izlenir.

Prostat kanseri ameliyatından sonra idrar kaçırma kalıcı mı?

Çoğu hastada ilk dönemdeki kaçırma zamanla düzelir. Kalıcı ve günlük yaşamı etkileyen kaçırma daha az görülür; bu durumda da tedavi seçenekleri vardır. Beklenen seyir ameliyat öncesinde konuşulur.

Prostat kanserinde beslenme tedaviyi etkiler mi?

Beslenmenin tedavinin yerini alacak bir etkisi gösterilmemiştir. Kilo kontrolü, düzenli hareket ve sigaranın bırakılması hem genel sağlığa hem tedavi sonrası iyileşmeye katkı sağlar.

Ameliyat dışı bir seçenek: kriyoablasyon

Büyük cerrahi için uygun olmayan ya da ışın tedavisi sonrası nüks gelişen seçilmiş hastalarda prostat dokusu dondurularak tedavi edilebilir. Ayrıntı: kriyoablasyon.

İlgili sayfalar

• Prostat kanseri belirtileri
• Prostat: büyüme, iltihap, PSA ve kanser
• Prostat ameliyatı: hangi yöntem kime uygun
• Robotik radikal prostatektomi
• Robotik perineal radikal prostatektomi
• Hesaplama ve değerlendirme araçları

Şehrinize göre plan: Yol, İstanbul’da kaç gün kalmanız gerektiği ve kontrollerin kendi şehrinizde nasıl yürütüleceği her il için ayrı yazılı — Ankara, İzmir, Bursa, Antalya. Diğer iller için genel akış.