Kısa cevap
- İdrar kaçırma bir hastalık değil, bir belirtidir. Altında yatan neden bulunmadan tedavi edilemez.
- Dört ana tip vardır ve nedenleri farklıdır: stres tipi (öksürünce, hapşırınca), sıkışma tipi (yetişememe), taşma tipi (mesane boşalamaz) ve karışık tip.
- Kadınlarda en sık neden doğum, menopoz ve leğen taban kaslarının zayıflamasıdır. Erkeklerde ise prostat büyümesi ve prostata yönelik girişimler öne çıkar.
- Her yaşta görülebilir; ancak yaşlılığın doğal sonucu değildir ve kabullenilmesi gereken bir durum da değildir.
- Kabızlık, fazla kilo, kafein, alkol, sigara ve bazı ilaçlar var olan kaçırmayı belirgin biçimde artırır — bunların düzeltilmesi tek başına fark yaratır.
İdrar kaçırma neden olur?
Mesane, idrarı biriktiren bir depo; idrar büzücü kas ise çıkışı kapalı tutan bir kapaktır. Kaçırma, bu ikisi arasındaki dengenin bozulmasıyla ortaya çıkar. Denge iki yönden bozulabilir: depo erken kasılır ya da kapak yeterince kapanmaz.
Kapak tarafı: stres tipi kaçırmanın nedenleri
- Doğum ve gebelik. Özellikle çok sayıda ve zor doğum, leğen taban kaslarını ve destek dokularını zayıflatır.
- Menopoz. Östrojen azalması idrar kanalı ve çevresindeki dokuların desteğini azaltır.
- Prostat ameliyatı ve radyoterapi. Erkeklerde stres tipi kaçırmanın başlıca nedeni budur.
- Leğen bölgesi cerrahisi. Rahim alınması gibi girişimler.
- Fazla kilo. Karın içi basıncı kalıcı olarak artırır.
- Kronik öksürük. Sigara, astım, KOAH.
- Ağır kaldırma gerektiren işler ve yüksek darbeli sporlar.
Depo tarafı: sıkışma tipi kaçırmanın nedenleri
- Aşırı aktif mesane. En sık neden; mesane kası erken ve kontrolsüz kasılır, çoğu hastada altta yatan bir hastalık bulunmaz.
- İdrar yolu enfeksiyonu. Geçici ama belirgin sıkışma yapar; tedaviyle düzelir.
- Nörolojik hastalıklar. İnme, Parkinson, multipl skleroz, omurilik yaralanması, ileri şeker hastalığına bağlı sinir hasarı.
- Mesane taşı ve mesane tümörü. İdrarda kan eşlik ediyorsa mutlaka araştırılır.
- Radyoterapi sonrası mesane kapasitesinin azalması.
- Kafein ve alkol. Mesaneyi doğrudan tahriş eder.
Taşma tipi kaçırmanın nedenleri
- İyi huylu prostat büyümesi. Erkeklerde en sık neden.
- İdrar kanalı darlığı.
- Mesane kasının gücünü kaybetmesi. Uzun süre tıkanıklığa karşı çalışmaktan ya da sinir hasarından.
- Şiddetli kabızlık.
Geçici ve düzeltilebilir nedenler
- İdrar yolu enfeksiyonu
- Kabızlık
- İdrar söktürücü ilaçlar, bazı tansiyon ilaçları, sakinleştiriciler, kas gevşeticiler
- Kontrolsüz şeker hastalığı
- Aşırı sıvı alımı veya akşam geç saatte içilen sıvı
- Hareket kısıtlılığı nedeniyle tuvalete yetişememe
Kadınlarda idrar kaçırma neden olur?
Kadınlarda en sık görülen tip stres tipidir ve nedeni leğen taban kaslarının ve idrar kanalı desteğinin zayıflamasıdır. Doğum sayısı, iri bebek doğurmuş olmak, menopoz, fazla kilo ve kronik öksürük bu zayıflamayı hızlandırır. Sıkışma tipi ve karışık tip de sıktır.
Kadınlardaki kaçırmanın prostatla ilgisi yoktur; kadınlarda prostat bezi bulunmaz. Doğum sonrası ortaya çıkan kaçırmanın bir bölümü leğen taban egzersizleriyle ilk aylarda düzelir, ancak kendiliğinden geçmeyen şikâyetin beklenmesi için bir neden yoktur.
Erkeklerde idrar kaçırma neden olur?
Erkeklerde tablo farklıdır: stres tipi kaçırma kendiliğinden ortaya çıkmaz, neredeyse her zaman prostata yönelik bir ameliyat ya da radyoterapi sonrasında görülür. Taşma tipi ise prostat büyümesine bağlıdır ve habersiz damlama şeklinde kendini gösterir.
Ayrıntısı, tipleri ve tedavi basamakları ayrı bir sayfada: erkeklerde idrar kaçırma.
Çocuklarda ve yaşlılarda
Çocuklarda gece işemesi gelişimsel bir süreçtir ve çoğunlukla yaşla düzelir; beş yaşından sonra sürüyorsa değerlendirilmelidir. Yaşlılarda ise kaçırma sıklıkla birden fazla nedenin bir arada bulunmasıyla ortaya çıkar: hareket kısıtlılığı, ilaçlar, şeker hastalığı, kabızlık ve mesane değişiklikleri. Yaşlılıkta kaçırmanın “normal” sayılması en yaygın ve en zararlı yanlıştır; bu hastalarda da tedavi edilebilir nedenler aranmalıdır.
Nedeni nasıl bulunur?
- Kaçırmanın tipini belirlemek. Hangi anda kaçırdığınız (öksürünce mi, yetişemeden mi, habersiz mi) nedeni büyük ölçüde söyler.
- Mesane günlüğü. İki-üç gün boyunca saat, miktar ve kaçırma anlarının kaydı. En ucuz ve en bilgilendirici adımdır.
- İdrar tetkiki ve kültür. Enfeksiyon ve kan araştırılır.
- Ultrasonla idrar kalıntısı. Taşma tipini ayırmak için.
- İdrar akım hızı testi.
- Ürodinami. Gerektiğinde, mesane basıncı ve kapasitesinin ölçümü.
- Sistoskopi. İdrarda kan varsa ya da mesane içi bir sorun düşünülüyorsa.
Hangi belirtide gecikilmemeli?
- İdrarda gözle görülür kan ile birlikte kaçırma
- Ateşle birlikte kaçırma ve yan ağrısı
- Hiç idrar yapamama ya da sürekli damlama
- Bacaklarda yeni başlayan güç kaybı, uyuşma veya dışkı kontrolünde bozulma
- Kısa sürede ortaya çıkan, hızla ağırlaşan kaçırma
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tetkik yerine geçmez. Kendi durumunuz için randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
İdrar kaçırma neden olur?
Mesane ile idrar büzücü kas arasındaki dengenin bozulmasıyla olur. Mesane erken kasılırsa sıkışma tipi, kapak yeterince kapanmazsa stres tipi, mesane boşalamazsa taşma tipi kaçırma ortaya çıkar. Nedenleri doğum, menopoz, prostat büyümesi, prostat ameliyatı, nörolojik hastalıklar, enfeksiyon, kabızlık ve bazı ilaçlardır.
İdrar kaçırma yaşlılığın normal sonucu mudur?
Değildir. Yaşla sıklığı artar, ancak kaçırma hiçbir yaşta normal kabul edilmez. Yaşlılarda da tedavi edilebilir nedenler aranır: ilaçlar, kabızlık, enfeksiyon, şeker hastalığı ve prostat büyümesi en sık düzeltilebilir nedenlerdir.
İdrar kaçırma kendiliğinden geçer mi?
Enfeksiyona, kabızlığa ya da bir ilaca bağlı geçici kaçırma neden ortadan kalkınca geçer. Doğum sonrası görülen kaçırmanın bir bölümü ilk aylarda düzelir. Prostat büyümesine, leğen taban zayıflığına ya da nörolojik bir nedene bağlı kaçırma kendiliğinden geçmez.
Hangi ilaçlar idrar kaçırmaya yol açar?
İdrar söktürücüler, bazı tansiyon ilaçları, sakinleştiriciler, kas gevşeticiler ve bazı antidepresanlar kaçırmayı başlatabilir ya da artırabilir. İlacı kendiniz kesmeyin; hekiminizle alternatifini konuşun.
Kabızlık idrar kaçırmaya neden olur mu?
Olur. Dolu bağırsak mesaneye bası yapar ve hem sıkışma hem taşma tipi kaçırmayı artırır. Kabızlığın tedavi edilmesi, bazı hastalarda tek başına belirgin düzelme sağlar.
Su içmeyi azaltmak kaçırmayı düzeltir mi?
Hayır, çoğu zaman tersine çevirir. Az su, idrarı yoğunlaştırır ve mesaneyi daha çok tahriş eder. Doğru yaklaşım toplam sıvıyı kısmak değil, akşam saatlerindeki sıvıyı ve kafein ile alkolü azaltmaktır.