Kısa cevap
- Halk arasında “prostat” denince kastedilen şikâyetlerin büyük bölümü idrarla ilgilidir: zayıf akım, başlarken bekleme, sık idrara çıkma, geceleri kalkma, tam boşalmama hissi.
- Bu şikâyetlerin en sık nedeni kanser değil, iyi huylu prostat büyümesidir. İkinci sırada prostat iltihabı gelir.
- Prostat kanseri erken dönemde belirti vermez. Bu yüzden şikâyetin olmaması kanser olmadığı anlamına gelmez; kanser şikâyetle değil PSA ile yakalanır.
- Yanma, ağrı ve ateş birlikteyse akla önce prostat iltihabı gelir; bu, genç erkeklerde de görülür.
- İdrarda kan, hiç idrar yapamama, ateşle birlikte ağrı gecikmeden değerlendirilmesi gereken bulgulardır.
- Prostat şikâyetlerine üroloji bakar.
Prostat belirtileri nelerdir?
Prostat, mesanenin çıkışını saran ve içinden idrar kanalının geçtiği bir organdır. Bu konum, belirtilerin neden hemen hepsinin idrarla ilgili olduğunu açıklar. Şikâyetler üç grupta toplanır.
Boşaltma şikâyetleri
- İdrara başlarken bekleme, hemen başlayamama
- Akımın zayıflaması, incelmesi
- Akımın kesik kesik gelmesi
- Idrarı çıkarmak için ıkınma ihtiyacı
- İdrarın sonunda damlama
- Mesanenin tam boşalmadığı hissi
Depolama şikâyetleri
- Sık idrara çıkma
- Ani ve dayanılmaz sıkışma
- Tuvalete yetişememe, kaçırma
- Geceleri idrar için bir veya birkaç kez kalkma
Ağrı ve diğer bulgular
- İdrar yaparken yanma
- Kasıkta, makat ile testisler arasındaki bölgede, belde veya testislerde ağrı
- Boşalma sırasında veya sonrasında ağrı
- Menide kan
- İdrarda kan
- Ateş ve titreme (iltihap tablosunda)
Bu listeden hangi şikâyetin sizde olduğunu puanlayarak görmek isterseniz, prostat sayfasındaki idrar şikâyeti değerlendirme modülünü kullanabilirsiniz.
Belirtiler hangi hastalığı işaret eder?
Prostatın üç ana sorunu vardır ve üçü farklı belirti örüntüsü verir. Aşağıdaki tablo, muayenede yaptığım ayrımın özeti.
| Belirti | İyi huylu büyüme | Prostat iltihabı | Prostat kanseri |
|---|---|---|---|
| Zayıf akım, bekleme | Çok tipik | Olabilir | Erken evrede yok |
| Geceleri kalkma | Çok tipik | Olabilir | Erken evrede yok |
| Yanma, ağrı | Beklenmez | Çok tipik | Beklenmez |
| Ateş, titreme | Yok | Akut iltihapta tipik | Yok |
| Kasık ve makat çevresinde ağrı | Beklenmez | Tipik | Beklenmez |
| Menide kan | Seyrek | Olabilir | Seyrek |
| Belirti olmaması | Küçük büyümede olağan | Beklenmez | Çok tipik |
| Kemik ağrısı, kilo kaybı | Yok | Yok | İleri evrede |
| Yaş aralığı | 50 üzeri | Her yaş, 30-50 sık | 50 üzeri |
Tablonun en çok şaşırtan satırı sondan üçüncüsü: prostat kanserinin en tipik “belirtisi” belirti vermemesidir. Kanser prostatın dış bölgesinde başlar ve idrar kanalını uzun süre sıkıştırmaz. Ayrıntısı: prostat kanseri belirtileri.
Şikâyetlerinizin kaynağı büyük olasılıkla iyi huylu büyüme ise, hangi tedavinin ne zaman gündeme geldiğini prostat büyümesi sayfasında yazdım.
Prostat ağrısı nerede hissedilir, nereye vurur?
İyi huylu büyüme ağrı yapmaz. “Prostat ağrısı” diye tarif edilen tablo hemen her zaman prostat iltihabı kaynaklıdır ve yeri oldukça karakteristiktir:
- En sık yer: makat ile testisler arasındaki bölge (perine). Hastalar bunu “oturunca baskı”, “içeride bir şey varmış hissi” diye tarif eder.
- Kasıklara ve testislere vuran ağrı.
- Bele ve kuyruk sokumuna yayılan ağrı.
- Penis ucunda, özellikle idrarın sonunda duyulan ağrı.
- Boşalma sırasında veya hemen sonrasında ağrı; bu, prostat kaynağını güçlü biçimde düşündürür.
Ateş, titreme ve şiddetli ağrıyla birlikte idrar yapamama varsa bu akut prostat iltihabı olabilir ve aynı gün değerlendirilmelidir.
Erken yaşta prostat belirtileri
Otuzlu ve kırklı yaşlarda idrar şikâyeti olan erkeklerde ilk düşünülen prostat büyümesi değildir; bu yaşta büyüme henüz şikâyet yapacak düzeye gelmemiştir. Bu yaş grubunda sıralama şöyledir:
- Prostat iltihabı (prostatit). En sık neden. Yanma, perine ağrısı, sık idrara çıkma.
- İdrar yolu enfeksiyonu.
- Aşırı aktif mesane. Sıkışma ve sık idrara çıkma ön planda, akım normaldir.
- İdrar kanalı darlığı. Geçirilmiş enfeksiyon, sonda veya travma sonrası.
- Kafein, alkol ve stresin tetiklediği işlevsel şikâyetler.
Yine de erken yaşta ortaya çıkan ve geçmeyen şikâyetler incelenmelidir. Ailesinde erken yaşta prostat kanseri olanlarda PSA takibi kırk beş yaşında başlar.
Prostat nasıl anlaşılır? Hangi tetkikler yapılır?
- Şikâyet sorgusu ve puanlama. Hangi şikâyetin ne sıklıkta olduğu standart bir listeyle puanlanır; tedavinin işe yarayıp yaramadığı da aynı puanla izlenir.
- Parmakla muayene. Prostatın büyüklüğü, kıvamı ve hassasiyeti değerlendirilir. Sert ve düzensiz bir alan ele geliyorsa PSA normal olsa bile ileri tetkik gerekir. Muayene birkaç saniye sürer.
- PSA. Kanser testi değildir; prostat dokusunun salgıladığı bir proteinin kandaki düzeyidir. Büyüme, iltihap, yakın zamanda sonda veya cinsel ilişki de yükseltebilir. Prostat hacmiyle birlikte okunmalıdır: PSA dansitesi modülü.
- İdrar tetkiki ve gerekirse kültür. İltihap ve kanama araştırılır.
- Ultrason. Prostat hacmi, mesane duvarı, idrar kalıntısı ve böbreklerde idrar birikmesi. Hacmi raporunuzdaki ölçülerden hesaplamak için: prostat hacmi hesaplama.
- İdrar akım hızı ölçümü (üroflow). Akımın gerçekten zayıf olup olmadığını objektif gösterir.
- Mesane günlüğü. İki-üç gün saat ve miktar kaydı; özellikle gece şikâyetinin nedenini ayırmakta çok değerlidir.
- Multiparametrik prostat MR. PSA yüksekse ve biyopsi gündeme geliyorsa, biyopsiden önce çekilir.
Hangi belirtide vakit kaybedilmemeli?
- Hiç idrar yapamamak
- İdrarda gözle görülür kan, özellikle pıhtı varsa
- Ateş ve titreme ile birlikte idrar şikâyeti
- Şiddetli perine veya kasık ağrısıyla birlikte idrar yapamama
- Bacaklarda yeni başlayan güç kaybı veya uyuşmayla birlikte idrar şikâyeti
- Kısa sürede belirgin yükselen PSA değeri
Kadınlarda prostat olur mu?
Hayır. Prostat yalnızca erkeklerde bulunan bir organdır; kadınlarda prostat bezi yoktur, dolayısıyla prostat büyümesi ya da prostat kanseri olmaz.
Kadınlarda idrar kanalının çevresinde Skene bezleri adı verilen ve gelişim olarak prostatla akraba sayılan küçük bezler bulunur. Bunların iltihaplanması veya kist oluşturması seyrek görülür ve prostat hastalığı değildir.
Kadınlarda sık idrara çıkma, sıkışma ve kaçırma şikâyetleri prostattan değil; aşırı aktif mesane, idrar yolu enfeksiyonu veya leğen taban kaslarının zayıflamasından kaynaklanır. Bu konu için: idrar kaçırma.
Prostat için hangi bölüme gidilir?
Üroloji. Prostatın büyümesi, iltihabı ve kanseri ürolojinin alanıdır. Aile hekiminiz ilk değerlendirmeyi yapıp PSA isteyebilir, ancak muayene ve karar üroloji tarafından verilir.
Prostat kanseri tanısı konduğunda tedavi kararı çoğu zaman tek bir branşla verilmez: üroloji, radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkolojinin birlikte değerlendirdiği konsey devreye girer.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tetkik yerine geçmez. Kendi durumunuz için randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Prostat belirtileri nelerdir?
En sık görülenler idrarla ilgilidir: zayıf akım, idrara başlarken bekleme, sık idrara çıkma, ani sıkışma, geceleri kalkma ve mesanenin tam boşalmadığı hissi. Yanma, kasık ve makat çevresinde ağrı ise daha çok prostat iltihabını düşündürür.
Prostat belirtileri ne zaman başlar?
İyi huylu büyümeye bağlı şikâyetler çoğunlukla elli yaşından sonra belirginleşir ve yaşla birlikte artar. Otuzlu-kırklı yaşlarda ortaya çıkan idrar şikâyetlerinin nedeni genellikle büyüme değil, prostat iltihabı ya da aşırı aktif mesanedir.
Prostat nasıl anlaşılır?
Şikâyet puanlaması, parmakla muayene, PSA, idrar tetkiki, ultrasonla prostat hacmi ve idrar kalıntısı ölçümü, gerekirse idrar akım hızı testi ile anlaşılır. Tek bir test yeterli değildir; bulgular birlikte değerlendirilir.
Prostat ağrısı nerede hissedilir?
En sık makat ile testisler arasındaki bölgede (perine) hissedilir. Kasıklara, testislere, bele ve kuyruk sokumuna yayılabilir. Boşalma sırasında ya da sonrasında ağrı prostat kaynağını güçlü biçimde düşündürür. İyi huylu büyüme ağrı yapmaz.
Her idrar şikâyeti prostattan mı kaynaklanır?
Hayır. Aşırı aktif mesane, idrar yolu enfeksiyonu, idrar kanalı darlığı, şeker hastalığı, uyku apnesi ve akşam alınan sıvı ile idrar söktürücü ilaçlar da aynı şikâyetleri yapar. Bu yüzden yalnızca prostata bakarak karar verilmez.
Prostat belirtileri kanser belirtisi olabilir mi?
Erken evre prostat kanseri belirti vermez; idrar şikâyetleri çok daha sık olarak iyi huylu büyümeden kaynaklanır. Ancak idrarda kan, kemik ağrısı ve kilo kaybı gibi bulgular ileri hastalığı düşündürür ve gecikmeden değerlendirilmelidir.
Kadınlarda prostat olur mu?
Olmaz. Prostat yalnızca erkeklerde bulunur. Kadınlarda idrar kanalı çevresinde Skene bezleri vardır, ancak bunlar prostat değildir. Kadınlardaki sık idrara çıkma ve kaçırma şikâyetlerinin nedeni başkadır.
Prostat için hangi bölüme gidilir?
Üroloji. Aile hekimi ilk değerlendirmeyi yapıp PSA isteyebilir, ancak muayene ve tedavi kararı üroloji tarafından verilir.