Kısa cevap
- İyi huylu prostat büyümesi (BPH) kanser değildir ve kansere dönüşmez. Prostatın farklı bir bölgesinden, farklı bir dokudan kaynaklanır.
- Elli yaşın üzerindeki erkeklerin büyük bölümünde bir ölçüde vardır. Büyüme tek başına hastalık sayılmaz; şikâyet yapıyorsa hastalıktır.
- Prostatın büyüklüğü şikâyetin ağırlığını belirlemez. Küçük bir prostat ağır şikâyet yapabilir, büyük bir prostat hiç şikâyet yapmayabilir. Karar cc’ye değil, şikâyetin yaşamı ne kadar etkilediğine göre verilir.
- İlk basamak yaşam düzeni ve ilaç tedavisidir. İlaç yetersiz kaldığında ya da bir komplikasyon geliştiğinde cerrahi gündeme gelir.
- Cerrahide prostat tamamen çıkarılmaz; idrar kanalını tıkayan iç kısım açılır. Bu, kanser ameliyatından tamamen farklı bir ameliyattır.
Ameliyat yöntemlerinin karşılaştırması ve hangi prostat büyüklüğünde hangisinin gündeme geldiği ayrı bir sayfada: prostat ameliyatı.
Prostat büyümesi nedir?
Prostat, mesanenin çıkışını saran ve içinden idrar kanalının geçtiği bir salgı organıdır. Kırklı yaşlardan sonra, idrar kanalının çevresindeki bölge (transizyonel zon) hormonal etkiyle büyümeye başlar. Bu bölge büyüdükçe idrar kanalını içeriden sıkıştırır.
Ortaya çıkan tablonun iki ayağı var. Birincisi mekanik: kanal daralır, mesanenin idrarı dışarı atmak için daha çok çalışması gerekir. İkincisi mesanenin kendisiyle ilgili: yıllarca basınca karşı çalışan mesane kası kalınlaşır, duyarlı hâle gelir ve küçük hacimlerde bile sıkışma hissi verir. Bu yüzden bazı hastalarda kanal açıldıktan sonra da sıkışma şikâyetleri bir süre devam eder.
Prostat büyümesi belirtileri
Şikâyetler iki grupta toplanır. Hekiminiz muayenede ikisini ayırmaya çalışır, çünkü tedavi farklıdır.
- Boşaltma şikâyetleri: idrara başlarken bekleme, zayıf ve kesik kesik akım, ıkınma ihtiyacı, idrarın sonunda damlama, mesanenin tam boşalmadığı hissi.
- Depolama şikâyetleri: sık idrara çıkma, ani sıkışma, yetişememe, geceleri idrara kalkma.
Geceleri idrara kalkmak hastaların en çok yaşam kalitesini bozan şikâyettir ve tek nedeni prostat değildir: kalp yetmezliği, şeker hastalığı, uyku apnesi, akşam saatlerinde alınan sıvı ve idrar söktürücü ilaçlar da rol oynar. Bu yüzden yalnızca prostata bakarak çözülmeye çalışılmaz.
Şikâyetlerinizin ağırlığını kendiniz puanlamak isterseniz, prostat sayfasındaki idrar şikâyeti değerlendirme modülünü kullanabilirsiniz. Prostat hacminizi raporunuzdaki ölçülerden hesaplamak için: prostat hacmi hesaplama.
Prostat büyümesi neden olur?
- Yaş ve hormonlar. Testosteronun prostat içinde dönüştüğü dihidrotestosteron, büyümenin ana sürükleyicisidir. Bu yüzden büyüme yaşla birlikte kaçınılmaz biçimde artar.
- Kalıtım. Babada ya da kardeşte erken yaşta ameliyat gerektiren büyüme varsa olasılık artar.
- Metabolik durum. Obezite, şeker hastalığı ve metabolik sendrom, şikâyetlerin daha ağır seyretmesiyle ilişkilidir.
- Hareketsizlik. Düzenli fiziksel aktivitenin şikâyetleri hafiflettiği gösterilmiştir.
Cinsel yaşam sıklığı, bisiklete binmek, baharatlı yemek ya da sık ilişki prostat büyümesine yol açmaz. Alkol ve kafein büyümeye neden olmaz ancak var olan şikâyetleri belirgin biçimde artırır.
Prostat kaç cc olursa ameliyat gerekir?
Bu sorunun tek bir sayıyla cevabı yok ve en yaygın yanlış anlama da burada. Ameliyat kararını belirleyen üç şey var: şikâyetin yaşamı ne kadar bozduğu, ilaç tedavisinin işe yarayıp yaramadığı ve bir komplikasyon gelişip gelişmediği.
Prostatın hacmi bu kararın içinde yer alır, ancak kararı tek başına vermez. Hacmin asıl belirlediği şey, cerrahi gerekirse hangi yöntemin seçileceğidir. Küçük ve orta büyüklükteki prostatlarda kapalı yöntemler, çok büyük prostatlarda ise prostat dokusunu bütünüyle çıkarabilen yöntemler öne çıkar.
Ameliyatın gecikmeden gündeme geldiği durumlar ise nettir:
- Hiç idrar yapamamak (akut idrar retansiyonu) ve sonda takılması gerekmesi
- Mesanede sürekli artan idrar kalıntısı
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
- Tekrarlayan ya da durmayan kanama
- Mesane taşı gelişmesi
- Böbreklerde idrar birikmesi ve kreatinin yükselmesi
Hangi tetkikler yapılır?
- Şikâyet skoru. Standart bir soru listesiyle şikâyetin ağırlığı puanlanır; tedavinin işe yarayıp yaramadığı da aynı puanla izlenir.
- Parmakla muayene. Prostatın büyüklüğü ve kıvamı değerlendirilir; sertlik varsa kanser açısından ileri tetkik gerekir.
- PSA. Büyüme PSA’yı yükseltebilir. Bu yüzden PSA tek başına değil, prostat hacmiyle birlikte okunur: PSA dansitesi modülü.
- İdrar tetkiki. Enfeksiyon ve kanama araştırılır.
- Kreatinin. Böbrek fonksiyonu.
- Ultrason. Prostat hacmi, mesane duvarı, idrar kalıntısı ve böbreklerde idrar birikmesi.
- İdrar akım hızı ölçümü (üroflow). Akımın gerçekten zayıf olup olmadığını objektif olarak gösterir.
- Mesane günlüğü. İki-üç gün boyunca saat ve miktar kaydı; özellikle gece idrara kalkmanın nedenini ayırmak için çok değerlidir.
Prostat büyümesi tedavisi
Yaşam düzeni
Hafif şikâyetlerde ilk adım budur ve küçümsenmemeli: akşam saatlerinde sıvıyı azaltmak, kafein ve alkolü kısmak, idrarı ertelememek, mesaneyi iki aşamada boşaltmayı denemek, kabızlığı tedavi etmek, düzenli yürümek. İdrar söktürücü ve soğuk algınlığı ilaçlarının gece şikâyetlerini artırdığını bilmek de buraya girer.
İlaç tedavisi
- Alfa blokerler. Prostat ve mesane boynundaki kasları gevşetir, akımı günler içinde iyileştirir. Prostatı küçültmez. Baş dönmesi, tansiyon düşmesi ve meni gelmemesi görülebilir. Katarakt ameliyatı planlayan hastaların bu ilacı kullandığını göz hekimine söylemesi gerekir.
- 5-alfa redüktaz inhibitörleri. Prostatı zaman içinde gerçekten küçültür, ancak etkisi aylar sonra görülür. Büyük prostatlarda ve kanama olan hastalarda değerlidir. PSA değerini yaklaşık yarıya düşürür; bu nedenle PSA takibinde bu durum hesaba katılmalıdır. Cinsel istek azalması görülebilir.
- İkisinin birlikte kullanımı. Büyük prostat ve ağır şikâyet birlikteyse.
- Antimuskarinik ve beta-3 agonistler. Sıkışma ve sık idrara çıkma ön plandaysa, boşaltma iyi olmak koşuluyla eklenir.
- Tadalafil. Şikâyetleri hafifletir ve sertleşme sorunu eşlik ediyorsa iki soruna birlikte yanıt verir.
Bitkisel ürünlerin bir bölümü şikâyetleri hafifletebilir; ancak prostatı küçültmedikleri ve komplikasyon gelişmesini önlemedikleri bilinmelidir. Hangi destek ürününün kanıt düzeyinin ne olduğunu prostat sayfasında ayırdım.
Cerrahi seçenekler
- TUR-P (kapalı prostat ameliyatı). İdrar kanalından girilerek tıkayan doku parça parça alınır. Uzun yıllardır uygulanan, sonuçları iyi bilinen yöntemdir. Orta büyüklükteki prostatlarda yaygın kullanılır.
- HoLEP (holmium lazerle prostatın çıkarılması). Tıkayan dokunun kapsülden ayrılarak bütünüyle çıkarıldığı lazer yöntemidir. Prostat büyüklüğünden bağımsız uygulanabilmesi ve kanamanın az olması nedeniyle kan sulandırıcı kullanan hastalarda da gündeme gelir. Ayrıntısı: lazer ve endoskopik cerrahi.
- Buhar ve askı sistemleri (Rezum, Urolift gibi). Cinsel işlevi ve meni gelmesini korumanın öncelikli olduğu, prostatı çok büyük olmayan hastalarda bir seçenektir. Etkisi diğer yöntemlere göre daha sınırlıdır.
- Açık ameliyat. Çok büyük prostatlarda ve lazer imkânının olmadığı durumlarda.
Tüm bu yöntemlerde ortak olan nokta şudur: prostatın tamamı alınmaz, yalnızca tıkayan iç kısım açılır. Bu yüzden PSA sıfırlanmaz ve prostat kanseri takibi ameliyattan sonra da sürer.
Prostat büyümesi kansere dönüşür mü?
Dönüşmez. İkisi prostatın farklı bölgelerinden, farklı dokulardan kaynaklanır. İyi huylu büyüme kanserin öncüsü değildir. Ancak aynı yaş grubunda görüldükleri için bir hastada birlikte bulunabilirler; bu yüzden büyüme nedeniyle takip edilen hastalarda PSA ve muayene izlemi sürdürülür.
Ameliyat edilen hastalarda, çıkarılan doku patolojiye gönderilir ve rastlantısal olarak kanser saptanabilir. Bu, ameliyatın kanser için yapıldığı anlamına gelmez; tedavi planı o zaman yeniden değerlendirilir. Kanser tarafı için: prostat kanseri.
Tedavi edilmezse ne olur?
Hafif şikâyetlerin bir bölümü yıllarca aynı düzeyde kalır; herkes ilerlemez. Ancak tedavi edilmeyen ve ilerleyen büyümede şu sıra görülür: mesanede artan idrar kalıntısı, tekrarlayan enfeksiyon, mesane taşı, mesane kasının gücünü kaybetmesi ve sonunda böbreklerde idrar birikmesi. Son aşamada ameliyat yapılsa bile mesanenin eski gücüne dönmeyebileceğini bilmek önemlidir; bu, geciktirmenin asıl bedelidir.
Sık sorulan sorular
Prostat büyümesi nedir?
İdrar kanalının çevresindeki prostat dokusunun yaş ve hormonal etkiyle büyümesidir. Büyüyen doku kanalı içeriden sıkıştırır ve idrar akımını zorlaştırır. Kanser değildir, kansere dönüşmez.
Prostat büyümesi kaç cc olursa ameliyat gerekir?
Tek bir eşik yoktur. Karar şikâyetin yaşamı ne kadar bozduğuna, ilacın işe yarayıp yaramadığına ve komplikasyon gelişip gelişmediğine göre verilir. Hacim asıl olarak hangi ameliyat yönteminin seçileceğini belirler.
Prostat büyümesi tedavisi ilaçla mümkün mü?
Hafif ve orta şikâyetlerin önemli bölümünde mümkündür. Alfa blokerler akımı günler içinde iyileştirir, 5-alfa redüktaz inhibitörleri prostatı aylar içinde küçültür. İlaç yetersiz kaldığında ya da komplikasyon geliştiğinde cerrahi gündeme gelir.
Prostat ilaçları cinsel işlevi etkiler mi?
Etkileyebilir. Alfa blokerlerde meni gelmemesi, 5-alfa redüktaz inhibitörlerinde cinsel istek azalması ve sertleşme sorunu görülebilir. Bu etkiler çoğunlukla ilaç kesildiğinde geriler. Rahatsızlık duyuyorsanız ilacı kendiniz kesmek yerine hekiminizle değiştirilmesini konuşun.
Prostat büyümesinde gece idrara kalkmak neden geçmiyor?
Çünkü gece idrara kalkmanın tek nedeni prostat değildir. Kalp yetmezliği, şeker hastalığı, uyku apnesi, akşam alınan sıvı ve idrar söktürücü ilaçlar da rol oynar. İki-üç günlük mesane günlüğü bu ayrımı yapmanın en pratik yoludur.
Prostat ameliyatından sonra prostat yeniden büyür mü?
Kapalı yöntemlerde tıkayan doku alınır, prostat kapsülü ve çevre doku yerinde kalır. Yıllar içinde yeniden tıkanma görülebilir; bu olasılık dokunun ne kadar tam çıkarıldığına ve kullanılan yönteme göre değişir. Prostat tamamen çıkarılmadığı için PSA takibi de devam eder.
Prostat büyümesine ne iyi gelir?
Kanıtı en güçlü olanlar basit: kiloyu kontrol altında tutmak, düzenli yürümek, akşam sıvıyı azaltmak, kafein ve alkolü kısmak, kabızlığı tedavi etmek. Bitkisel ürünlerin bir bölümü şikâyeti hafifletebilir, ancak prostatı küçültmez ve komplikasyonu önlemez.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tetkik yerine geçmez. Kendi durumunuz için randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.