Prostat Ameliyatı

Muayenehaneye gelen hastaların büyük kısmı “prostat ameliyatı olacağım” diyerek geliyor ve çoğu, kendisine hangi ameliyatın önerildiğini tam olarak bilmiyor. Oysa aynı ad altında toplanan bu iki ameliyat birbirine benzemez. Bu sayfayı, hastanın karar vermeden önce neyin ne olduğunu kendi başına anlayabilmesi için yazdım.

Önce şunu ayıralım: iyi huylu büyüme mi, kanser mi?

Prostat, yaşla birlikte büyüyen bir organdır. Bu büyümenin kendisi kanser değildir ve çoğu erkekte kansere dönüşmez. Ancak büyüyen prostat idrar yolunu daraltır; idrara sık çıkma, zor başlatma, ince akım, gece kalkma gibi şikâyetler yapar. Buna iyi huylu prostat büyümesi denir.

Prostat kanseri ise ayrı bir hastalıktır. Çoğu zaman erken evrede hiçbir şikâyet yapmaz; PSA yüksekliği, parmakla muayene bulgusu veya MR ile fark edilir. Yani bir erkekte hem iyi huylu büyüme hem kanser aynı anda bulunabilir, biri diğerine dönüşmez.

• Şikâyetiniz idrarınızla ilgiliyse ve PSA, muayene, MR normalse: konuşulan ameliyat büyük olasılıkla iyi huylu büyüme ameliyatıdır.
• Biyopsiyle kanser tanısı konduysa: konuşulan ameliyat radikal prostatektomidir.
• Hangisinin konuşulduğundan emin değilseniz, hekiminize tek bir soru sorun: “Prostatımın tamamı mı alınacak, yoksa sadece tıkayan kısmı mı?” Cevap, hangi ameliyattan söz edildiğini net olarak söyler.

İyi huylu büyümede ameliyat yöntemleri

Bu grupta amaç kanseri çıkarmak değil, idrar yolunu açmaktır. Prostatın dış kabuğu yerinde kalır; yalnızca içeriden büyüyüp kanalı tıkayan doku temizlenir. Ameliyat idrar kanalından girilerek yapılır, karında kesi olmaz.

• TUR-P — Yıllardır ölçüt kabul edilen yöntem. Tıkayan doku elektrik enerjisiyle dilimlenerek alınır. Orta boyutlu prostatlarda hâlâ geçerlidir.
• HoLEP (holmiyum lazer enükleasyon) — Tıkayan doku lazerle bütün hâlinde kabuğundan ayrılır. Büyük prostatlarda boyut sınırı tanımaması ve kanamanın az olması nedeniyle tercih edilir. Kan sulandırıcı kullanan hastalarda da uygulanabilir.
• Fotoselektif vaporizasyon (yeşil ışık lazer) — Doku buharlaştırılır. Kanama riski düşüktür, ancak patolojiye gönderilecek doku çıkmaz.
• Açık prostatektomi — Çok büyük prostatlarda ve endoskopik imkân yoksa. Günümüzde giderek azalan bir seçenektir.

Bu yöntemlerin ayrıntısını lazer ve endoskopik cerrahi sayfasında, hastalığın kendisini ise prostat rehberi sayfasında bulabilirsiniz. Prostat rehberi sayfasındaki IPSS aracına kendi şikâyet puanınızı girip kılavuzların o puan için ne söylediğini görebilirsiniz.

Prostat kanserinde ameliyat: radikal prostatektomi

Kanser ameliyatında prostatın tamamı, iki yanındaki meni keseleriyle birlikte çıkarılır. Ardından mesane ile idrar kanalı yeniden birbirine dikilir. Gerektiğinde leğen kemiği içindeki lenf bezleri de alınır. Ameliyatın adı buradan gelir: radikal, yani organın tümünü kapsayan.

Bu ameliyatın dört farklı yolu vardır. Çıkarılan doku dördünde de aynıdır; değişen şey cerrahın o dokuya nasıl ulaştığıdır.

• Açık radikal prostatektomi — Göbek altından aşağı doğru bir kesiyle girilir. Cerrahın eli doğrudan alandadır. En uzun geçmişe sahip yöntemdir.
• Laparoskopik radikal prostatektomi — Karın duvarındaki birkaç küçük delikten uzun aletlerle çalışılır. Kesi küçüktür, ancak aletler bilek hareketi yapamaz.
• Robotik radikal prostatektomi — Yine küçük deliklerden girilir, ancak aletleri robot kolları taşır. Görüntü büyütülmüş ve üç boyutludur, alet uçları bilek gibi döner. Dar alanda dikiş atmayı kolaylaştıran kısım budur.
• Robotik perineal radikal prostatektomi — Karından değil, makat ile testis torbası arasındaki bölgeden girilir. Karın boşluğuna hiç girilmez.

Dört yolun dürüst karşılaştırması

Burada söylenmesi gereken ilk şey şudur: kanserin temizlenmesi bakımından dört yöntem arasında kanıtlanmış bir üstünlük yoktur. Avrupa Üroloji Derneği ve Amerikan Üroloji Derneği kılavuzları da bu noktada aynı yere varır; cerrahi yolun seçimini hekimin deneyimine ve hastanın durumuna bırakır. Fark, kanserin çıkıp çıkmamasında değil, ameliyatın hastaya maliyetindedir.

• Kanama ve kan verme ihtiyacı — Robotik ve laparoskopik yollarda açık ameliyata göre belirgin biçimde azdır. Bu, üzerinde en çok uzlaşılan farktır.
• Hastanede kalış ve işe dönüş — Kapalı yöntemlerde daha kısadır.
• İdrar tutma ve cinsel işlevin geri dönüşü — Aradaki fark, yöntemden çok cerrahın o yöntemdeki deneyimine bağlıdır. Çalışmalar burada tutarlı bir üstünlük göstermez. Bu yüzden “hangi yöntem” sorusu kadar “bu yöntemi kaç kez yapmış” sorusu da önemlidir.
• Perineal yolun ayrı yeri — Karın boşluğuna girilmediği için daha önce karın ameliyatı geçirmiş, karnında yapışıklık beklenen veya karın içi girişimin riskli olduğu hastalarda ayrı bir seçenek sunar. Her hastaya uygun değildir; prostatın boyutu ve lenf bezi alınması gerekip gerekmediği kararı etkiler.

Yöntemlerin ayrıntısı için: robotik prostat ameliyatı ve robotik perineal radikal prostatektomi.

En iyi prostat ameliyatı hangisidir?

Bu soruya tek bir ad vererek cevap veren herkesten şüphe edin. En iyi ameliyat, size ait şu dört şeyin kesiştiği yerdedir:

• Hastalığınızın kendisi — Evre, derece grubu, PSA, MR bulgusu. Kanser prostat dışına çıkmışsa ya da lenf bezi riski yüksekse ameliyatın kapsamı değişir, bu da yolu etkiler.
• Prostatınızın boyutu ve anatominiz — Çok büyük prostat, geçirilmiş karın ameliyatı, fıtık yaması, aşırı kilo; bunların her biri bir yolu kolaylaştırır, diğerini zorlaştırır.
• Sizin için neyin öncelikli olduğu — Kimi hasta en kısa iyileşmeyi, kimi cinsel işlevin korunmasını, kimi tek seferde en geniş temizliği önceliyor. Bu öncelik konuşulmadan karar verilemez.
• Cerrahın deneyimi — Aynı ameliyatı çok yapan bir cerrahın elinde iyi sonuç verme olasılığı, yöntemin adından daha belirleyicidir.

Ameliyat kararı, çoğu zaman ameliyat olmamakla da karşılaştırılmalıdır. Düşük riskli prostat kanserinde kılavuzlar aktif izlem seçeneğini eşit ağırlıkta tutar; yani hemen ameliyat etmeden düzenli takip. Radyoterapi de ameliyatın gerçek bir alternatifidir. Kendi değerlerinizi prostat rehberindeki araca girerek, kılavuzların sizin durumunuz için hangi seçenekleri yan yana koyduğunu görebilirsiniz.

Prostat ameliyatı kaç saat sürer?

Süre, hangi ameliyattan söz edildiğine göre değişir ve tek bir rakam vermek yanıltıcı olur.

• İyi huylu büyüme ameliyatlarında süre genellikle bir saat ile iki saat arasındadır; prostat çok büyükse uzar.
• Radikal prostatektomide süre iki ile dört saat arasında seyreder. Lenf bezlerinin de alınması gerekiyorsa uzar.
• Ameliyathanede geçen toplam süre, ameliyatın kendisinden daha uzundur: anestezi hazırlığı, hastanın yatırılması ve uyandırma eklenir. Bekleyen yakınlar için beklenen süre genellikle bir buçuk-iki saat daha fazladır.

Süreyi ameliyatın kalitesiyle karıştırmamak gerekir. Aceleye getirilen kısa bir ameliyat da, gereğinden uzun süren bir ameliyat da hastanın lehine değildir.

Ameliyat nasıl yapılır, adım adım

Radikal prostatektomi için sıra kabaca şöyledir:

• Genel anestezi verilir. Hasta, baş aşağı eğimli bir pozisyona alınır; bu, bağırsakların ameliyat alanından uzaklaşmasını sağlar.
• Karın duvarından 1-2 santimlik beş ya da altı delik açılır. Karın, görüşü açmak için gazla şişirilir. Perineal yöntemde bu adım yoktur; girişim makat ile testis torbası arasındaki bölgeden yapılır.
• Mesane ile prostat arasındaki bağlantı ayrılır. Meni keseleri serbestleştirilir.
• Prostatın iki yanından geçen sinir-damar demetleri, hastalığın yayılımı izin veriyorsa korunarak ayrılır. Buna sinir koruyucu cerrahi denir; kanserin sınırına dayanmışsa korunamaz, çünkü öncelik kanserin temiz çıkarılmasıdır.
• Prostat ve meni keseleri çıkarılır. Gerekiyorsa lenf bezleri alınır.
• Mesane ile idrar kanalı yeniden dikilir. Bu dikiş hattının iyileşmesi için bir süre sonda kalır.
• Çıkarılan doku patolojiye gönderilir. Kesin evre ve derece, ameliyattan önceki değil bu rapordan sonraki bilgidir.

Prostat ameliyatı sonrası ne oluyor?

Hastaların en çok merak ettiği ve en az konuşulan kısım burasıdır. Dürüst tablo şudur:

• İlk günler — Çoğu hasta kapalı yöntemlerde bir ya da iki gün içinde taburcu olur. Ağrı, karın deliklerinin olduğu bölgede hafif seyreder; büyük kesi olmadığı için açık ameliyata göre daha azdır.
• Sonda — Mesane ile idrar kanalı arasındaki dikişin iyileşmesi için genellikle bir hafta kadar kalır. Sonda çekildiğinde idrar kaçırmak beklenen bir durumdur, kalıcı olduğu anlamına gelmez.
• İdrar tutma — Düzelme haftalar içinde başlar, aylar içinde oturur. Hastaların çoğunda birinci yılın sonunda ped ihtiyacı kalmaz veya güvenlik amaçlı tek pede iner. Pelvik taban egzersizlerine erken başlamak bu süreci destekler.
• Cinsel işlev — Sertleşmenin geri dönüşü, sinirlerin korunup korunamadığına, yaşa ve ameliyat öncesi duruma bağlıdır ve idrar tutmadan daha uzun sürer; iki yıla kadar düzelme görülebilir. Prostat ve meni keseleri çıktığı için boşalma sırasında meni gelmez. Bu, ameliyatın kaçınılmaz bir sonucudur ve önceden bilinmesi gerekir.
• Doğurganlık — Bu ameliyattan sonra normal yolla çocuk sahibi olunamaz. Çocuk isteği varsa ameliyat öncesinde sperm dondurma konuşulmalıdır.
• Takip — PSA, ameliyattan sonra ölçülemeyecek kadar düşer. Takip bu değerin üzerinden yürür; yükselmeye başlarsa ek tedavi gündeme gelir.

Prostat ameliyatı riskli mi?

Her ameliyatın riski vardır; bu sorunun dürüst cevabı “hayır” değil, “riski nedir ve ne kadardır” olmalıdır. Prostat ameliyatlarında konuşulması gereken riskler şunlardır:

• İdrar kaçırma. Radikal prostatektomi sonrası ilk haftalarda beklenen bir durumdur ve hastaların büyük çoğunluğunda zamanla düzelir. Kalıcı ve ped gerektiren kaçırma az sayıda hastada görülür. İyi huylu büyüme ameliyatlarında bu risk belirgin olarak daha düşüktür.
• Sertleşme sorunu. Kanser ameliyatında sinirler tümörün yerine göre korunabilir ya da korunamaz. Korunduğunda bile işlevin geri gelmesi aylar alır. Yaş, ameliyat öncesi sertleşme durumu ve sinirlerin korunup korunamadığı sonucu belirler.
• Kanama ve enfeksiyon. Her cerrahi girişimde vardır; robotik ve endoskopik yöntemlerde açık cerrahiye göre kanama miktarı daha azdır.
• İdrar yolunda darlık. İyi huylu büyüme ameliyatlarından sonra zaman içinde görülebilir, çoğu zaman endoskopik olarak düzeltilir.
• Geriye boşalma. İyi huylu büyüme ameliyatlarından sonra sıktır: meni dışarı değil mesaneye gider. Zararsızdır ama çocuk isteyen hastalar için önemlidir.
• Genel anestezi riskleri. Kalp, akciğer ve diğer hastalıklar ameliyat öncesi değerlendirilir; bu değerlendirme ameliyatın kendisi kadar önemlidir.

Riskin büyüklüğü hastadan hastaya değişir. Aynı ameliyat, 55 yaşında başka hastalığı olmayan bir erkekte ve 78 yaşında kalp hastası bir erkekte aynı riski taşımaz. Bu yüzden risk konuşması sayfada değil, muayenede ve size özel yapılır.

Asıl soru çoğu zaman şudur: ameliyat olmanın riski mi büyük, olmamanın riski mi? Kanser ameliyatında bu hesabı tümörün agresifliği ve yaşam beklentisi belirler. İyi huylu büyümede ise ameliyat olmamak çoğu hastada makul bir seçenektir — ta ki mesane zarar görmeye başlayana kadar.

Neden bu sayfada hasta yorumu ve ameliyat videosu yok?

İnternette “prostat ameliyatı olanların yorumları” ve “prostat ameliyatı videosu” çok aranıyor. İkisini de bu sitede bulamayacaksınız; sebebini açıkça yazayım.

Hasta yorumu: Sağlıkta Tanıtım ve Bilgilendirme Yönetmeliği, hekimin hasta teşekkürlerini tanıtım amacıyla paylaşmasını yasaklıyor. Bu kural bence doğru bir kuraldır: seçilmiş birkaç memnun hastanın hikâyesi, size kendi durumunuz hakkında hiçbir şey söylemez. Sizin sonucunuzu, başka bir hastanın yorumu değil, sizin tümörünüzün özellikleri ve sizin ameliyat öncesi durumunuz belirler.

Ameliyat videosu: Cerrahi görüntüler meslektaşlara yönelik eğitim materyalidir; hastaya yönelik bir bilgilendirme sayfasında yeri yoktur. İzlediğiniz görüntü size ameliyatın sizde nasıl geçeceğini anlatmaz, yalnız kaygı üretir.

Bunların yerine bu sayfada şunu bulacaksınız: hangi ameliyatın kime uygun olduğu, her yöntemin neyi kazandırıp neyi riske attığı, ve kendi değerlerinizi girip kılavuzların sizin durumunuz için ne önerdiğini görebileceğiniz araçlar. Karar vermenize yarayacak olan budur.

Ameliyat kaydı yerine, aynı soruları hasta diliyle anlattığım kısa videoları Videolar sayfasında bulabilirsiniz: prostat büyümesi ile prostat kanserinin farkı, PSA testinin neyi ölçtüğü ve aile öyküsü olan erkeklerde taramanın ne zaman başlaması gerektiği.

Ameliyattan önce hekiminize sorun

• Prostatımın tamamı mı alınacak, yoksa tıkayan kısmı mı?
• Benim durumumda ameliyat dışında hangi seçenekler var? Aktif izlem ya da radyoterapi benim için konuşuldu mu?
• Sinirler korunabilecek mi? Korunamayacaksa sebebi ne?
• Lenf bezleri alınacak mı?
• Bu ameliyatı bu yöntemle yılda kaç kez yapıyorsunuz?
• Sonda ne kadar kalacak, ilk kontrolüm ne zaman?
• Patoloji sonucu kötü çıkarsa sırada ne var?

Sık sorulan sorular

Prostat ameliyatı olan herkes idrar kaçırır mı?

Hayır. Sonda çekildikten sonraki ilk dönemde kaçırmak beklenen bir durumdur, ancak kalıcı değildir. Hastaların büyük çoğunluğunda birinci yılın sonunda ped ihtiyacı ortadan kalkar ya da güvenlik amaçlı tek pede iner. İyi huylu büyüme ameliyatlarında kalıcı kaçırma çok daha seyrektir.

İyi huylu büyüme ameliyatı olursam kanser riskim biter mi?

Hayır. Bu ameliyatta prostatın yalnızca tıkayan iç kısmı alınır, kanserin en sık çıktığı dış kabuk yerinde kalır. Bu nedenle ameliyat sonrasında da PSA takibi sürer.

Ameliyat olmazsam ne olur?

Cevap hangi hastalıktan söz ettiğimize bağlıdır. İyi huylu büyümede ameliyat çoğu zaman ertelenebilir bir karardır; şikâyet rahatsız edici değilse ilaçla veya takiple yönetilebilir. Ancak idrar yapamama, böbreklere geri basınç, tekrarlayan enfeksiyon ya da mesane taşı gibi durumlar varsa ertelemek zarar verir. Prostat kanserinde ise karar riske göre değişir: düşük riskli hastalıkta aktif izlem geçerli bir seçenektir, orta ve yüksek riskte tedavinin geciktirilmesi önerilmez.

Robot ameliyatı kendi başına mı yapıyor?

Hayır. Robot bir konsol üzerinden tamamen cerrah tarafından yönetilir; kendi başına tek bir hareket yapmaz. Yaptığı iş, cerrahın el hareketini küçültüp titremesini süzerek alet uçlarına aktarmaktır.

Ameliyattan sonra ne zaman işime dönebilirim?

Masa başı bir işte kapalı yöntemlerden sonra iki ile üç hafta arasında dönüş sık görülür. Ağır kaldırma gerektiren işlerde süre uzar. Kesin süreyi ameliyatın gidişatı ve patoloji sonucu belirler.

Prostat ameliyatı fiyatını neden bu sayfada yazmıyorsunuz?

Sağlık hizmetlerinde fiyat bilgisi yayınlamak Türkiye mevzuatında serbest değildir. Bu nedenle bu sitede hiçbir işlem için fiyat bilgisi verilmez.

İlgili sayfalar

• Prostat rehberi — hastalığın kendisi, PSA ve IPSS araçları
• Robotik prostat ameliyatı
• Robotik perineal radikal prostatektomi
• Lazer ve endoskopik cerrahi — iyi huylu büyüme ameliyatları
• Robotik cerrahi — tüm robotik ameliyatlar
• Randevu ve iletişim

Bu sayfadaki bilgiler, uluslararası üroloji kılavuzlarının (Avrupa Üroloji Derneği ve Amerikan Üroloji Derneği) güncel önerileri ile kendi cerrahi deneyimime dayanarak, hastaya yönelik dille yazılmıştır. Kılavuz metinleri çevrilmemiş, alıntılanmamıştır. Bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tetkik ve kişiye özel değerlendirmenin yerine geçmez.

Başka bir ilden mi geliyorsunuz? Tetkiklerinizi gönderip gelmeden önce uzaktan ön değerlendirme alabilirsiniz; kaç gün kalmanız gerektiğini de önceden bilirsiniz. Şehir dışından gelen hastalar.

Şehrinize göre plan: Yol, İstanbul’da kaç gün kalmanız gerektiği, sondanın ne zaman alındığı ve kontrollerin kendi şehrinizde nasıl yürütüleceği her il için ayrı yazılı — Ankara, İzmir, Bursa, Antalya. Diğer iller için genel akış.

Bu ameliyatı kim yapıyor?

Prostat ameliyatı, hastalığın iyi huylu büyüme mi yoksa prostat kanseri mi olduğuna göre farklı yöntemlerle yapılır. Her iki grupta da uygulanan yöntemler — robotik radikal prostatektomi, HoLEP ve lazerle prostat ameliyatları — Prof. Dr. Oktay Akça’nın çalışma alanları içindedir. Prof. Dr. Oktay Akça, robotik cerrahi üst ihtisasını 2013-2015 arasında Cleveland Clinic Glickman Üroloji ve Böbrek Enstitüsü’nde tamamlamış bir üroloji profesörüdür. Mesleki yaşamı boyunca 30.000’den fazla ameliyat gerçekleştirmiş olup bunların yaklaşık yarısı laparoskopik ve endoskopik ameliyatlardır. Hastalarını Medicana Ataşehir Hastanesi’nde kabul etmektedir.

Prostat kanseri cerrahisindeki yayınları arasında robotik perineal radikal prostatektomi tekniğinin tanımı ve ilk klinik sonuçları (Urology, 2016) (Urology, 2016), yöntemi literatüre tanıtan ve ilk yazarı olduğu Robotic Surgery Revives Radical Perineal Prostatectomy (European Urology, 2015) ve kadavra modelindeki uygulanabilirlik çalışması (J Endourol, 2014) yer alır. Tekniği Cleveland Clinic’te Dr. Jihad Kaouk ile birlikte tanımlamış, Türkiye’deki ilk klinik serilerin yayınlarında da yer almıştır. Yayınların tam listesi akademik çalışmalar sayfasındadır.

Türkiye’nin her ilinden hasta kabul edilmektedir. Şehir dışından gelecek hastalar için yol, kalış süresi ve takip bilgileri şehir dışından gelen hastalar sayfasındadır. Randevu ve iletişim için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.